متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 247

*حاصل مطلب در و الی ما ذکرنا ینظر ما فعله الشیخ فی الستبصار... الخ چیست؟

اینستکه: شیخ الطائفه یعنی شیخ طوسی نیز در کتب فقهیّه و استدلالیّۀ خودش در رابطۀ با متعارضین، به روش مشهور مشی کرده است، یعنی وقتی به متعارضین رسیده، از قواعد ترجیح و تخییر استفاده کرده است یعنی که احدهما را اخذ و بدان فتوی داده است.

- امّا در کتاب استبصار که کتاب حدیثی ایشان است، پس از نقل احادیث به ظاهر متعارض در هر بابی با توجیهات قریبه و حتی بعیده تلاش کرده است که یک وجه الجمعی و به تعبیر دیگر جمعی تبرّعی ولو بعید از ظاهر دو حدیث باشد، پیدا کند تا بدین وسیله بینهما را جمع نماید تا که کسی نگوید که ائمه علیهم السّلام تناقض گویی کرده اند.

- خیر، هر کلامی از ائمّه علیهم السّلام صادر شده، روی حساب و کتاب صادر شده است لکن باید سخن شناس و آگاه به ضوابط باشیم تا که مراد از هر کلامی را بفهمیم و حتی اگر به نتیجه ای هم نرسیدیم بتوانیم یک توجیه بعیدی حتی داشته باشیم و اقدام به طرح نکنیم.

- الحاصل: این روش مرحوم شیخ طوسی در استبصار نیز مؤید و گواه بر مطلب ما است که گفتیم:

- تعارض میان اخبار از راه ارادۀ خلاف ظاهر و اختفاء قرائن بوجود آمده است نه اینکه خود ائمۀ هدی علیهم السّلام دچار تعارضات و تناقضات شده باشند.

*پس مراد شیخنا از و ربما یظهر من الاخبار محامل و تأویلات... الخ چیست؟

- ارائۀ یک مؤیّد و یا شاهد دیگر یعنی تأویلات حضرات ائمّه علیهم السّلام است بر مطلب خودشان و لذا می فرماید:

- در میان احادیث، انسان به احادیثی برمی خورد که ظهور در مطلبی دارند و لکن خود ائمه آنها علیهم السّلام را به تأویل برده اند، آنهم به یک سلسله تأویلاتی که از ظاهر حدیث فاصله زیادی داشته و به کلّی بیگانه اند، حتّی از وجه الجمع های شیخ طوسی در استبصار نیز خیلی بعیدتراند ولی معذلک حضرات ائمّه علیهم السّلام این تأویلات را داشته اند و لذا در اخذ یک حدیث و طرح حدیث دیگر نباید شتاب نمود بلکه باید دید که مراد ائمّه علیهم السّلام چیست؟

- برای نمونه به ذکر چند حدیث می پردازیم که خود ائمّه علیهم السّلام دست به توجیهات بسیار بعیده ای زده اند که از ظاهر احادیث بسیار فاصله دارند، گرچه قرینه ای هم بر آن توجیهات و تأویلات در این احادیث وجود ندارد:

1 - روایت شده است که مردی از اهالی عراق از امام علیه السّلام سوال کرد: چند آیه از قران در نماز ظهر تلاوت می فرمایید؟

- امام علیه السّلام فرمودند: هشتاد آیه. و لکن سائل دیگر نپرسید که منظورتان چیست؟