متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 259

متن و ربّما یستفاد ذلک من أشهریّه فتوی أحد البعضین فی زمان الصّدور، و یعلم ذلک بمراجعه أهل النّقل و التّاریخ، فقد حکی عن تواریخهم.

أنّ عامّه أهل الکوفه کان عملهم علی فتاوی أبی حنیفه و سفیان الثّوری و رجل آخر، و أهل مکّه علی فتاوی ابن جریح، و أهل المدینه علی فتاوی مالک و رجل آخر، و أهل البصره علی فتاوی عثمان و سواده، و أهل الشّام علی فتاوی الأوزاعیّ و الولید، و أهل مصر علی فتاوی الّلیث بن سعید، و أهل خراسان علی فتاوی عبد اللّه بن المبارک الزّهریّ، و کان فیهم أهل الفتوی من غیر هؤلاء کسعید بن المسیّب، و عکرمه، و ربیعه الرأی، و محمّد بن شهاب الزّهریّ، إلی أن استقرّ رأیهم بحصر المذاهب فی الأربعه سنه خمس و ستّین و ثلاثمائه، کما حکی(1).

و قد یستفاد ذلک من الأمارات الخاصّه، مثل: قول الصّادق علیه السّلام - حین حکی له فتوی ابن أبی لیلی فی بعض مسائل الوصیّه -: «أما قول ابن أبی لیلی فلا أستطیع ردّه».(2)

و قد یستفاد من ملاحظه أخبارهم المرویّه فی کتبهم؛ و لذا انیط الحکم فی بعض الرّوایات(3) بموافقه أخبارهم.

ترجمه

ذکر عواملی که به نظر مجتهد سبب رجحان در چهارمین صورت از صور اوّل متن می شوند

عامل اوّل:

- و چه بسا استفاده می شود این ملاحظۀ تقیّه (در یکی از چند خبر متعارض) از مشهورتر بودن فتوای یکی از این بعض (و موافقت خبری که مطابق با آن فتوای است) در زمان صدور.

راههای بدست آوردن اشهریت فتاوای اهل سنّت:

- و امّا اشهریّت نیز با مراجعۀ به اهل نقل و اهل تاریخ دانسته می شود.

نقل حکایت بواسطۀ مرحوم بهبهانی از استادش سید صدر:

- گاهی از تواریخ آنها حکایت شده است به اینکه:

1 - عوام اهل کوفه (عملشان) بر طبق فتاوای ابی حنیفه، سفیان ثوری و رجل دیگری بوده است.

2 - و اهل مکّه (عملشان) بر طبق فتوای ابن جریح بوده است.

3 - و اهل مدینه (عملشان) بر طبق فتاوای مالک و رجل دیگری (ابن ماجه) بوده است.