متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 265

بلکه معیّنا جای جمع است و عمل به هر دو خبر.

- البته آن جمعی که در اینجا ارزشمند است جمع عرفی است چونکه پشتوانه اش بناء قطعی عقلاء است و الا هر جمعی ارزشمند نیست. و لذا:

- اگر دو حدیث تعارض کنند در حالیکه یکی دارای مرجّح دلالی است یعنی که مثلا نصّ و یا اظهر است و دیگری دارای مرجّح صدوری یا جهتی و یا مضمونی، چه خارجی و یا داخلی و چه سندی و یا متنی، مثلا راویانش اعدل و اصدق هستند و یا که مضمونش مطابق با شهرت فتوائیّه و یا مخالف با عامه است و... ترجیح دلالی مقدّم است یعنی که یقدّم النّصّ علی الظاهر و الاظهر علی الظاهر و الخاصّ علی العام، اگرچه ظاهر یا عام مخالف عامه و خاصّ و نصّ و اظهر موافق با آنها باشند.

*مفاصلۀ میان سایر مرجّحات چگونه است؟

فی المثل: اگر مرجّح مضمونی با دیگر مرجّحات در تزاحم واقع شوند مثلا یکی از دو خبر دارای مرجّح مضمونی باشد و دیگری دارای مرجّح صدوری و یا جهتی باشد مرجّح مضمونی مقدّم است و لذا نوبت به دیگر مرجّحات نمی رسد.

*انّما الکلام در کجاست؟

- در تزاحم مرجّحات صدوریّه با مرجّحات جهتیّه است یعنی که اگر دو خبر واحد به حسب فرض تعارض کنند در حالیکه یکی از آن دو دارای مرجّح صدوری است یعنی که راویانش اعدل و اصدق و...

هستند و لکن موافق عامّه است و آن دیگری دارای مرجح جهتی است یعنی که مخالف عامّه است کدامیک مقدّم است؟

- می فرماید که: باید مطلب را براساس دو وجهی که در اثبات ترجیح به مخالفت عامه ذکر شد مطرح شود، یعنی:

1 - وجه ثانی که ترجیح به مناط اقربیّت الی الحقّ و الرّشد یعنی مرجح مضمونی باشد.

2 - وجه چهارم که ترجیح به مناط احتمال و عدم احتمال تقیه یعنی مرجّح جهتی باشد.

* بنابر وجه دوّم، مطلب از ما نحن فیه خارج و در مزاحمت مرجّح مضمونی با مرجّح صدوری داخل می شود که در آن صورت مرجّح مضمونی مقدّم است و لذا آنکه مخالف عامّه است، مقدّم می شود.

* و امّا بنابر وجه چهارم از ما نحن فیه بوده و دوران امر بین مرجّح صدوری و جهتی است، و این همان ثمرۀ میان وجه دوّم و وجه چهارم است که در اخر بحث از مرجح جهتی بدان اشاره شد.

- در اینجا نیز به عقیدۀ مشهور از جمله شیخنا مرجّح صدوری مقدّم است.

- توضیح ذلک اینکه: مرجّح جهتی فرع بر مرجّح صدوری و در رتبۀ پس از آن قرار دارد چرا که تا خبری مفروض الصدور نباشد، نوبت به بحث از جهت صدور که آیا به منظور بیان واقع صادر شده است یا