متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 269

1- (1) - مثل مقبوله ابن حنظله و مرفوعه زراره و روایه علی بن أسباط التی تقدّمت فی الصفحه 57، 62 و 121.

راوی چنین است)، عدم احتمال تقیّه در یکی از آن دو (یعنی خبر مخالف عامه) مرجّح است.

- پس: مورد و محلّ این مرجّح جهت صدوری، جایی است که خبرین از جهت صدور مساوی اند:

1 - یا علما چنانکه در متواترین چنین است. 2 - یا تعبّدا چنانکه در خبرین واحدین متکافئین چنین است (که هردو راوی عادل اند لکن یکی مخالف عامه و دیگری موافق است).

محلّ نزاع:

- و امّا در واحدین متفاضلین، که تعبّد به صدور یکی از آن دو (که راوی اش اعدل است) واجب است و نه تعبّد به صدور آن دیگری (که راوی اش عادل است و صدورش نسبت به آن دیگری مشکوک است) دلیلی بر اعمال این مرجّح یعنی مرجّح جهت صدوری در آن وجود ندارد (و لذا باید اعمال ترجیح صدوری کرد یعنی که اعدل را ولو موافق با عامه است مقدّم کن بر آنکه مخالف عامه است). چرا؟

- زیرا که جهت صدور فرع بر اصل صدور است.

تفصیل قلت در متن قبل و مع الفارق بودن قیاس دوّم مرحوم وحید:

- و فرق بین این ترجیح جهت صدوری با ترجیح دلالی (که مقدم است بر ترجیح صدوری) اینستکه:

- (در ترجیح دلالی) تعبّد به صدور هر دو خبر (عام و خاص مثل اکرم العلماء و لا تکرم العالم الفاسق) بنابراینکه عمل بشود به ظاهر یکی از دو خبر (که خاص باشد) و به تأویل آن دیگری (که عام باشد) به قرینۀ آن ظاهر (که خاص باشد) ممکن است به نحوی که موجب طرح دلیل یا قاعده ای نمی شود.

- به خلاف تعبّد به صدور واحدین متفاضلین (که یکی عادل و دیگری اعدل است) و حمل احدهما المعین بر تقیّه به معنای الغای آن خبر است و ترک تعبّد به آن.

- پس (مقیس یا مقیس علیه فرق دارد).

- اینکه ما گفتیم صدوری مقدّم است بر جهت صدوری (بنابر قول چهارم است یعنی) بنابر توجیه یا تعلیل ترجیح به مخالفت، به سبب احتمال تقیّه در موافق است (که در اینصورت مرجح جهت صدوری می شود مرجح دلالی).

- امّا اگر ما قائل به (قول دوّم شویم یعنی به) اینکه علّت ترجیح به مخالفت اقرب بودن مخالف به حق و ابعد بودن آن از باطل است، چنانکه برخی از اخبار بر آن دلالت دارند، آن (مخالفت) از مرجّحات مضمونیّه است. و به زودی حال مرجّحات مضمونیّه با غیرش خواهد آمد.

تشریح المسائل

*مفادّ تبصرۀ نعم، لو علم بصدور الخبرین لم یکن بدّ من حمل الموافق علی التّقیّه و الفائه... الخ

چیست؟