متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 270

- اینستکه: تا زمانی که صدور هر دو حدیث متعارض مسلّم نشده باشد، چنانکه ما نحن فیه از این قبیل است، نوبت به مرجّحات جهتیّه نمی رسد و ما وظیفه داریم که به مرجّحات صدوریّه مراجعه کرده و حکم به صدور احدهما المعیّن بکنیم که حدیث راجح به لحاظ صدوری باشد و دیگری را کنار بگذاریم.

- بله، اگر دست ما از مرجّح صدوری کوتاه شد و نتوانستیم از آن استفاده کنیم آن وقت نوبت به بهره برداری از مرجّح جهتی می رسد یعنی که به هر دو خبر متعبّد شده و موافق را حمل بر تقیّه کنیم.

*چه عواملی باعث می شود تا دست ما از مرجّح صدوری کوتاه شود؟

1 - داشتن علم وجدانی به صدور هر دو حدیث موافق و مخالف، مثل اینکه خود ما هردو حدیث را بطور مستقیم از امام علیه السّلام شنیده باشیم و یا که در حدّ متواتر برای ما نقل شده باشد و ما علم به سند آنها داشته باشیم.

2 - حصول علم تعبّدی به صدور کلاهما، مثل اینکه دو حدیث به لحاظ سند و صدور، هر دو برابر بوده و هیچکدام واجد مرجّحی از مرجّحات سندیّه و صدوریه نیستند.

- پس به ناچار باید به حکم ادلّۀ حجیّت خبر ثقه یا عدل به هردو ملتزم شد، در اینصورت است که نوبت به مرجّح جهتی می رسد و الاّ با وجود اصل، نوبت به فرع نمی رسد.

*آیا خلط مبحثی بین صدور و جهت صدور با مرجّح صدوری رخ نداده است؟

- چرا چنین خلط مبحثی در اینجا رخ داده است چرا که این جهت صدور است که متفرّع بر اصل صدور است، و حال آنکه مرجّح جهتی نیز متفرّع بر مرجّح صدوری باشد که اوّل کلام است.

تلخیص المسائل

*امر اوّل از امور پنجگانۀ مربوط به مباحث گذشته چیست؟

- اینستکه: آنچه تقیّه از امام علیه السّلام صادر می شود یا در احکام شرعیّه است و یا در موضوعات خارجیّه:

* در احکام شرعیّه مثل اینکه:

- در یک روایت آمده: عرق جنب از حرام نجس است. و در روایت دیگر آمده: عرق جنب از حرام پاک است، که این دوّمی موافق با مذهب عامّه است.

* در موضوعات خارجیّه مثل اینکه:

- در روز آخر ماه رمضان روزه واجب است، در آن روز از طرف منصور خلیفه، مأموری آمد نزد حضرت علیه السّلام و گفت قاضی القضاه ما حکم کرده که امروز عید است، نظر شما چیست؟

- او به دنبال سوژه ای می گشت که ببیند امام آن روز را روز اخر ماه رمضان اعلام می کند یا نه؟

- امام علیه السّلام فرمودند: الامر الی امام المسلمین، ان صام صمنا، و ان افطر افطرنا.