متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 272

دیگری به او دادند.

- ساعتی گذشت باز یک شیعۀ اهل عراق آمد و همان مطلب را پرسید، امام علیه السّلام پاسخ دیگری به او دادند.

- زراره فهمید که حکمتی در میان است، و لذا با خلوت شدن مجلس پرسیده که اینها شیعه بودند، چرا پاسخ به فرد دوّم برخلاف پاسخی بود که به من دادید و پاسخ به سوّمی نیز برخلاف پاسخ به دوّمی بود؟

- حضرت فرمودند: هذا خیر لنا و لکم، هذا ابقی لنا و لکم.

- پس: این القاء خلاف به آنها برای شناخته نشدن آنها در محلّشان بود، زیرا حضرت فرمود:

لو اجتمعتم علی امر واحد لاخذ برقابکم.

*انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: صاحب حدائق می گوید:

- اگر بنا بود که فقط با موافقت عامّه تقیّه حاصل شود، حضرت در پاسخ به این افراد یک پاسخ و یا یک مطلبی می فرمودند که مطابق با میل دارودستۀ حکومت باشد، نه اینکه سه جواب مختلف بدهد که امکان دارد که هرسه مخالف با عامه باشد.

- پس: به صرف القاء خلاف در میان شیعیان نیز تقیّه حاصل می آید، چرا که دشمن در آن صورت فکر می کند که آنها پایگاه واحدی نداشته و دستورات یگانه ای به آنها نمی رسد و خود دارای اختلاف اند.

بنابراین: نه تنها با صدور سخن موافق عامه می توان دماء مسلمین را حفظ کرد بلکه با مخالفت با عامّه نیز می شود که دماء مسلمین را حفظ نمود.

*جناب شیخ نظر جنابعالی در رابطۀ با این مطلب صاحب حدائق چیست؟

- اینستکه: به نظر ما تقیّه عبارتست از حرف زدن مطابق میل دشمن و لذا اینکه ایشان می فرماید: با مخالفت نیز تقیّه حاصل می شود باید گفت که بله و لکن احیانا چنین باشد، و اینکه می فرماید: حدیث شباهت تعارضی با حرف من ندارد، باید گفت: برعکس آن حدیث کاملا با حرف شما مخالف است و معارضه دارد. چرا؟

- زیرا می فرماید: اگر حرف ما شبیه قول عامه بود از روی تقیّه است، لکن اگر شبیه قول آنها نبود، از روی تقیّه نیست، یعنی که اگر مخالف بود از روی تقیّه نیست.

- پس: پاسخ ایشان به اینکه در آن متعارضات چه باید کرد، پاسخی ضعیف و باید که چارۀ دیگری بیندیشد.

*پاسخ مشهور به این سؤال که تکلیف ما در اخبار متعارضه چیست چه می باشد؟

- می گویند: علت این تعارضات جعل جعّالین و کذب کذّابین است.