متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 273

*جناب شیخ پاسخ جنابعالی به سوال مذکور چیست؟

- آنچه دقت نظر و تأمل اقتضا می کند اینستکه: عمدۀ اختلافات و تعارضات در اخبار همان کثرت ارادۀ خلاف ظاهر در آنهاست.

- به عبارت دیگر: علت این تعارضات اینستکه: ائمّه علیهم السّلام مطلبی را فرموده اند، لکن تأویل آن را اراده نموده اند.

*و امّا اینکه ائمّه علیهم السّلام سخنی را می گفتند و خلاف ظاهر آن را اراده می کردند:

1 - یا بخاطر اعتماد به قرائن متصله بوده است، که یا به جهت تقطیع یعنی قطعه قطعه کردن روایات و هر قطعه را در یک باب قرار دادن آنها و یا بخاطر نقل به معنا کردن آنها، این قرائن از دید ما مخفی مانده است.

- فی المثل: در روایتی آمده است که: قصّو الشّوارب، و اعفوا اللّحاء، یعنی: شوارب را کوتاه کنید و محاسن را بلند (البته تا جایی که استرصال نشود).

- کوتاه کردن شارب از مستحبات مؤکّد است و کسی قائل به وجوب آن نشده است.

- وقتی کوتاه کردن شارب مستحب شد، به قرینۀ سیاق، بلند کردن محاسن هم مستحب است. چرا که باید بین معطوف و معطوف علیه وحدت سیاق محفوظ باشد.

- حال اگر در اینجا عمل تقطیع را انجام داده و قسمت دوّم حدیث یعنی و اعفوا اللحاء را در باب دیگری قرار دهیم، مطلب متفاوت می شود. چرا؟

- زیرا اعفوا، فعل امر است و ظهور در وجوب بلند کردن لحیه دارد، آن قرینۀ سیاق بر استحباب هم که وجود ندارد.

- در اینجاست که وجوب بلند کردن لحیّه تعارض می کند با آن اخباری که می گوید محاسن بلندتر از یک قبضه نباشد.

2 - یا بخاطر نقل به معنا کردن راوی است مثل اینکه:

- حضرت امیر علیه السّلام فرموده اند که: النّاس کالبهائم، همّهم علفهم، که مراد از این کلام این نیست که مردم چهارپای اند، بلکه مراد اینستکه بیشتر مردم دنیا طلب اند و دائم در فکر آب و نان خودشان اند.

- حال اگر کسی این کلام امام را نقل به معنا کرده بگوید: قال علی علیه السّلام: النّاس کالکلب و الخنزیر.

- این کلام معارض خواهد شد با آن کلام امام که می فرماید: لا تشبّه المؤمن بالکلب و الخنزیر، یعنی که مؤمن را با سگ و خوک تشبیه نکنید.

3 - یا بخاطر اعتماد به قرائن منفصله ای بوده است که به دلائلی از ما مخفی مانده است.

- منتهی قرینه منفصله، گاهی حالیّه است و گاهی مقالیّه.