متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 278

* و از رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله (به مقتضای زمان) سخنی صادر می شد که دارای دو معنا بود، سخنی که به شیء و وقت معیّنی اختصاص داشته و سخنی که همه چیز و همه وقت را شامل بود (البته هردو سخن بصورت یکی می نمود، ولی از قرینۀ مقام و جهات دیگر مراد آشکار و اشتباه مرتفع می گشت).

- پس: کسی که نمی دانست خدا و رسول او صلّی اللّه علیه و آله از آن سخن چه خواسته اند، آن را می شنید و از روی نفهمی برخلاف واقع و بر ضدّ آنچه به آن قصد شده و به غیر آنچه برای آن بیان گشته، معنا و توجیه می نمود، و چنین نبود که همۀ اصحاب رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله از آن حضرت (مطلبی را) پرسیده و برای فهم آن کنجکاوی نمایند تا جائی که (نپرسیدن و کنجکاوی نکردنشان به حدّی بود) که دوست داشتند بادیه نشینی و غریبی از راه برسد و از آنحضرت بپرسد تا ایشان بشنوند.

- ولی در این باب چیزی بر من نگذشت مگر اینکه از آن حضرت پرسیده و آن را حفظ نمودم.

- پس این سببها باعث اختلاف مردم و پریشان ماندن آنان در روایاتشان است. (نهج البلاغه، خطبه 203)

*موضوع بحث در تنبیه سوّم از مرجّحات داخلیه چیست؟

- اینستکه: تقیه بر چهار نوع است:

1 - یک وقت تقیّۀ امام از فتاوای آنها است، فی المثل:

- ابو حنیفه فتوی می دهد به اینکه فلان عمل حرام است، امام نیز فتوی داده است به اینکه آن عمل حرام است و لذا:

- ما بر طبق دع ما وافق العامّه، و خذ ما خالف العامّه، روایتی را که مطابق فتوای ابو حنیفه است ردّ می کنیم.

2 - یک وقت تقیّۀ امام علیه السّلام از اخبار آنهاست، فی المثل:

- امام علیه السّلام عین خبری را می فرماید که ابو هریره گفته است، که در واقع این به همان اوّلی برمی گردد.

3 - یک وقت تقیّۀ امام علیه السّلام از اعمال آنهاست. فی المثل:

- امام علیه السّلام همان قضاوتی را می کند که ابو حنیفه کرده است.

4 - یک وقت تقیّۀ امام علیه السّلام در اعتقادات است و....

*جناب شیخ موضوع بحث در تنبیه چهارم از مرجّحات داخلیّه چیست؟

- ملاک و مناط در مرجّحات تقیّه است، منتهی انما الکلام در اینستکه:

- به خبر موافق عامه گفته می شود مرجّح، و به خبر مخالف عامّه گفته می شود مرجّح.

- وقتی هم که خبر مخالف عامه شد مرجّح، معنایش اینستکه بر خبر موافق عامه ترجیح دارد.

*معنای عام و یا قوم که در اخبار علاجیّه آمده اند چیست؟