متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 281

- یعنی:

1 - قانون الجمع... مربوط به عام و خاص است و نه هر متعارضینی، فی المثل:

- یک دلیل می گوید: اکرم العلماء، دلیل دیگر می گوید: لا تکرم العالم الفاسق.

- ظاهر اکرم العلماء که می گوید: اکرام همۀ علماء واجب است اینستکه: اکرام علمای فاسق نیز واجب است.

- و ظاهر لا تکرم العالم الفاسق اینستکه: اکرام علمای فاسق حرام است.

- قاعدۀ الجمع در اینجا می گوید: در اکرم العلماء تصرّف کرده بگوئید: مراد از العلماء در اینجا علمای عدول اند.

- وقتی شد علمای عدول با خبر دیگر که حرمت علمای فاسق باشد سازگار است و به هر دو خبر عمل کرده ایم.

- به عبارت دیگر: در اینجا بر طبق قاعدۀ جمع به هر دو خبر عمل می شود، لکن یکی به ظاهرش و یکی به تأویلش.

2 - امّا قانون طرح مربوط به متباینین است، بدین معنا که باید به دنبال مرجّحات رفته آنکه راجح است اخذ و مرجوح را طرح کنیم.

- حاصل و خلاصۀ مطلب اینکه: هیچ مرجّحی، نه مرجّح صدوری و نه مرجّح جهت صدوری نمی تواند برای ترجیح دلالی ایجاد مزاحمت کند، فی المثل:

- در دو خبری که رابطۀ شان عموم و خصوص است، مثل: اکرم العلماء و لا تکرم العالم الفاسق، چون دلالت خاص اقوای از دلالت عام است، گرچه روای روایت عام اعدل و روایتش اشهر باشد، خاص مقدّم بر عام می شود. چرا؟

- زیرا ظهور خاص یعنی لا تکرم العالم الفاسق در حرمت اکرام عالم فاسق قوی تر است از ظهور اکرم العلماء در وجوب اکرام عالم فاسق.

- نکته: مرحوم وحید بهبهانی معتقد است که ترجیح جهت صدوری مقدم است بر ترجیح صدوری، فی المثل:

- اگر راوی یکی از دو خبر متعارض اعدل باشد در حالیکه موافق با عامه است و راوی آن خبر دیگر عادل باشد و لکن مخالف عامّه باشد، باید که به مخالف عامّه عمل کرد، یعنی مرجّح جهت صدوری.

*جناب شیخ نظر شما در این رابطه چیست؟

- به نظر ما قضیه برعکس است، یعنی خبری که راوی اش اعدل است ولو موافق عامه باشد، مقدّم می شود بر خبر دیگر که راوی اش عادل است، گرچه مخالف عامه باشد. چرا؟