متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 287

1 - التّرجیح بالدّلاله و یا مرجّحات دلالیّه.

2 - مرجّحات الداخلیّه که خود بر سه قسم بود: صدوری، جهتی و مضمونی.

3 - مرجّحات خارجیّه که عموما مرجّح مضمونی هستند و فعلا مورد بحث ما هستند.

نکته: مرجّح مضمونی داخلی بطور علیحده و جدا مطرح نشد و لکن با روشن شدن وضع مرجّح خارجی مضمونی که روشن شود، وضع مرجّح مضمونی داخلی هم روشن می شود.

*منظور از مرجّحات خارجیّه چیست؟

- مرجّحات و مزایائی هستند که مستقلاّ در خارج موجود هستند، چه متعارضینی در کار باشد یا نه، منتهی اگر تعارضی بین خبرین رخ دهد سبب ترجیح احدهما نیز می شوند.

*با توجّه به مقدّمۀ فوق مراد از و قد اشرنا انّها علی قسمین:... چیست؟

- اینستکه: مرجّحات خارجیّه در یک مقام تقسیم خود بر دو قسم می شوند:

1 - مرجّحات خارجیّه ای که بنفسهه و مستقلاّ دارای ارزش نبوده و حجّیتی ندارند یعنی اگر خبر معارض داری که این امر خارجی می خواهد مرجّح او واقع شود در کار نباشد خود این عامل به تنهائی به درد استنباط حکم شرعی نمی خورد، و از جملۀ این مرجّحات قیاس، استحسان، شهرت فتوائیّه و...

می باشند.

2 - مرجّحات خارجیّه ای که مستقلاّ دارای حجیّت هستند، یعنی اگر در فلان واقعه دلیلی وجود نداشته باشد، این عامل خارجی می تواند که مرجّح ما باشد و به تنهائی از عهدۀ اثبات الحکم برآید، و از جملۀ این مرجّحات، کتاب، سنّت و اصل عملی می باشند.

- موافقت اماره با هریک از این عوامل سبب ترجیح بوده و خود اینها دلیل هستند.

*انّما الکلام فعلا در کجاست؟

- در مرجّحات قسم اوّل است که خود دارای دو شعبه است:

1 - امارات ظنیّه ای که مشکوک الاعتباراند مثل شهرت فتوائیّه، اجماع منقول و....

*چرا اینگونه مرجّحات را غیرمعتبرمی دانند؟

- از باب اینکه شک در حجیّت مساوی است با علم به عدم حجّیّت. چرا؟

- بخاطر اینکه: قوام حجّیّت به علم است در حالیکه اینها معلوم الاعتبار نبوده و دلایل خاصّی بر اعتبار آنها اقامه نشده است.

- البته، دلیل خاصّی هم در ردّ و ابطال آنها اقامه نشده است و لذا در تحت اصل اوّلی حرمت عمل به ظنّی باقی هستند، از جمله شهرت فتوائیّه و عمل الافقه و....

2 - امارات ظنیّۀ خارجیّه ای مثل قیاس، استحسان و مطلق اجتهاد به رأی که سبب رجحان و اقربیّت