متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 289

- اگر دو حدیث تعارض کنند در حالیکه به یکی از آن دو افقه الفقیهین عمل کرده و به دیگری یک فقیه عمل نموده است.

- در اینجا نیز عمل الافقه، مستقلاّ حجّت نیست و هر مجتهدی باید برای استنباط خودش ارزش قائل بشود.

*انما الکلام در چیست؟

- در مرجحیّت افقه بودن نسبت به یکی از دو خبر است که مورد بحث است.

- البته اگر هم مرجحیّت داشته باشد از مرجّحات خارجیّه است که تقویت کنندۀ مضمون خبر یعنی وجوب یا حرمت یا... می باشد که مدلول خبر است.

*عمل الافقه به احد الحدیثین از چه راهی به دست می آید؟

- یا از راه وجدان بدین معنا که خود دیده ایم که وی به آن حدیث استناد کرده و بر طبق آن فتوی داد.

- یا از راه نقل و روایت آن حدیث، البته بنابراینکه غالبا نقل حدیث ملازم با عمل به آن است.

- علی ایّ حال: اگر مجرّد نقل باشد داخل در بخش مرجّحات صدوریه و ترجیح به صفات راوی می شود. و امّا اگر همراه با عمل باشد، از این جهت داخل در مرجّح مضمونی خارجی می شود.

*مراد از و منه: مخالفه احد الخبرین للعامّه... الخ چیست؟

بیان سوّمین مثال در رابطۀ با مسألۀ مورد بحث است و لذا می فرماید:

- گفته شد که اگر دو حدیث با یکدیگر تعارض کنند در حالیکه یکی از آن دو موافق عامّه و دیگری مخالف آنها باشد، مخالف عامّه رجحان دارد و لکن به یکی از دو وجه:

- یا به وجه ثانی که به مناط اقربیّت الی الحقّ و الرّشد باشد.

- یا به وجه رابع که به مناط عدم احتمال تقیّه و احتمال بیان واقع شد.

امّا: بنابر وجه رابع ترجیح به مخالفت با عامّه از جملۀ مرجّحات جهتیّۀ داخلیه خواهد بود. و بنابر وجه ثانی از مرجّحات مضمونیه می باشد. علی ایّ حال: هرکدام که باشد از نظر ما فرقی ندارد بلکه مهم اینستکه تقویت کنندۀ مضمون حدیث است.

*مراد از و منه: کلّ اماره مستقلّه غیر معتبره... الخ چیست؟

- بیان چهارمین مثال و در رابطه با امارۀ مستقلّۀ غیرمعتبره است و لذا می فرماید: دو حدیث تعارض می کنند در حالیکه مضمون یکی از آن دو موافق با اجماع منقول به خبر واحد است.

- اجماع هم مستقلاّ در خارج موجود است و ضمنا سبب رجحان نیز می شود.

- البته، بنابر عدم حجیّت آن وگرنه بنابر حجیّتش داخل در مباحث قسم ثانی می شود چنانکه خواهد آمد.