متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 299

- بنابر سببیّت، خبرین می شوند متزاحمین، نتیجۀ متزاحمین هم تخییر است و مرجّحش اهمیّت است.

- و بنابر طریقیّت، خبرین می شوند متعارضین، مرجح احد المتعارضین هم اعدلیّت و افقهیّت است).

***

تشریح المسائل

*موضوع بحث در این قسمت چیست؟

- بیان اشکالی است بر دلیل قول به عدم ترجیح.

*حاصل اشکال مزبور چیست و مستشکل چه می گوید؟

می گوید: قدر مسلّم و متیقّن از نصوص و معاقه اجماعات که دال بر ترجیح ذی المزیّه است، عبارتست از: مزیّتهای داخلیّه ای مثل صفات راوی و شهرت روائی و... که قائم به نفس خبر است یعنی که بیرون از محدودۀ سند و یا متن آن نمی باشند.

- البته اگر مقداری قدم فراتر بگذاریم این مزیّتهای داخلیّه باید که مرجّحات داخلیّۀ غیرمنصوصه مثل ترجیح به اضبطیّت، نقل به لفظ و مسندیّت و... را نیز دربر بگیرند.

- سپس می گوید: مزایای خارجیّه از یک نظر به سه دسته تقسیم می شوند:

1 - مزایای خارجیّه ای که دلیل بر اعتبار و مرجّحیّت آنها اقامه شده است، مثل کتاب، سنّت و اصل و... که در قسم ثانی مورد بحث واقع خواهد شد.

2 - مزایای خارجیّه ای که دلیل بر بطلان و عدم اعتبار به آن در حجیّت شان اقامه شده است، مثل قیاس، استحسان و....

3 - مزایای خارجیّه ای که از راه امارات ظنیّۀ خارجیّه به دست می آیند ولکن دلیلی بر اعتبار و یا بطلان آنها اقامه نشده است.

- این امارات نیز به حکم شک در حجیّت و اعتبار و دخول در اصل حرمت عمل به ظن، از اماراتی می شوند که دلیل بر عدم اعتبار به آنها دلالت می کند.

* امّا: ما نحن فیه از همین قبیل اند و لذا وقتی این امارات بی ارزش بودند، کاشفیّت آنها از وجود عیب در طرف دیگر که مرجوح باشد نیز فاقد اعتبار می باشد.

- سپس: این امارات بالجمله از این حیث مثل قیاس هستند بلا فرق، یعنی که هیچکدام نه در مقام حجیّت اعتباری دارند و نه در مقام ترجیح.

- مضافا بر اینکه: عیب و اشکال در یک دلیل از آنجهت که دلیل است، عبارتست از: - یک نحوۀ از قصور و نارسائی در ناحیۀ طریقت آن دلیل است، فی المثل: