متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 300

1 - اشکال سندی دارد که در نتیجه طریقیّت آن به سوی واقع قاصر است.

2 - یا اشکال دلالی دارد مثل مجمل بودن و یا مبتلا بودن به کثرت تخصیص و تعیید و....

- حال: اگر دلیل مرجوح از این حیثیّات فاقد عیب بوده و عیبش صرفا این باشد که آن ظنّ فعلی که به برکت امارات ظنیّۀ خارجیّه در طرف راجح به وفاق آمده در آن نیست، باید گفت که این امر عیب به حساب نمی آید. چرا؟

- چون برمبنای اینکه مناط حجیّت و طریقیّت، ظن فعلی به وفاق باشد و یا وجود ظنّ فعلی برخلاف، قادح باشد، بله در آن صورت اصلا خبر مرجوح حجّت نمی باشد.

- لکن اگر مناط را ظنّ نوعی و شأنی بگیریم چنانکه حق همین است، باید بگوئیم که در ما نحن فیه، این مناط هم در راجح وجود دارد و هم در مرجوح و هردو خبر طریق به سوی واقع هستند، چنانکه هر دو نیز علی الفرض جامع شرائط حجیّت هستند به نحوی که اگر تعارضی نباشد باید که به هردو عمل شود.

- بنابراین: از ناحیۀ طریقیّت عیبی وجود ندارد و وجود رجحان فعلی در طرف مقابل نیز کاشف از عیبی در مرجوح نیست و صرف ادّعا که لابد درواقع عیبی وجود دارد کافی نمی باشد.

- الحاصل: با مرجّحات خارجیّۀ رجیّۀ کذائی ترجیح حاصل نمی شود و این گونه از مرجّحات نه به عنوان دلیل ارزشی دارند و نه به عنوان مرجّح.

*حاصل پاسخ شیخنا به اشکال مزبور چیست؟

اینستکه: قدر متیقّن گرفتن در صورتی درست است که در نصّی و یا معقد اجماعی، اجمال و ابهام وجود داشته باشد.

- خوشبختانه در ما نحن فیه، در هیچیک از دو طرف اجمالی وجود ندارد بلکه هردو اطلاق داشته و شامل همۀ مزایای منصوصه و غیرمنصوصه، همچنین مزایای داخلیه خارجیّه می شوند.

*نصوص چه هستند؟

- کلماتی هستند از قبیل: فانّ المجمع علیه لا ریب فیه، و یا دع ما لا یربیک الی ما لا یربیک.

*انّما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: نصوص مزبور شامل ما نحن فیه یعنی مرجّحات خارجیّه را نیز می شوند و اجمالی در کار نیست.

- و امّا نصّ اوّل به برکت علیّت است چراکه العلّه تعمّم، و لذا هر مزیّتی که موجب لا ریب فیه بودن شود باید که بدان اخذ نمود.

- و امّا نصّ دوّم، به برکت عموم موصول است در دع ما یربیک، یعنی که هرآنچه را که فیه ریب