متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 31

1- (1) - حقّقه سلطان العلماء فی حاشیته علی المعالم فی مباحث المطلق و المقیّد، انظر معالم الاصول (الطبعه الحجریّه) الصفحه 155، الحاشیه المبدوّه بقوله: الجمع بین الدلیلین... الخ.

2- (2) - فی أوثق الوسائل: 615، و حاشیه نسخه (خ) زیاده من المصنّف، و هی کما یلی: «وجه التأمّل: أن الکلام فی التقیید بالمنفصل، و لا نسلّم کونه أغلب. نعم، دلاله ألفاظ العموم أقوی من دلاله المطلق و لو قلنا إنّها بالوضع.»

لا تکرم الفسّاق در اینجا) بیان (و مقیّد برای) آن است، و لذا نبود بیان برای تقیید (مطلق) جزئی از (ذات) و مقتضای اطلاق است، درحالی که بیان (یا آمدن مخصّص قطعی) برای تخصیص عام، مانع از اقتضاء (و دلالت) عام بر عمومیّت است. و لذا:

- اگر مانع را بوسیلۀ اصل عدم مانعیّت از عموم (لا تکرم الفسّاق) برداریم، در حالیکه فرض بر اینستکه مقتضی عموم برای آن وجود دارد (لا تکرم الفسّاق می شود یک عام بلامانع و مقید برای آن مطلق یعنی عالما و اطلاق آن را برمی دارد و در نتیجه تقیید ثابت می شود).

- پس: مطلق دلیلی است تعلیقی و عام دلیلی است تنجیزی و عمل به (اطلاق) دلیل تعلیقی (یعنی عالما) متوقّف است بر نبود دلیل تنجیزی (یعنی لا تکرم الفساق). چرا؟

- بخاطر توقف موضوع دلیل تعلیقی بر نبود دلیل تنجیزی. و لذا:

- اگر (به عکس) طرح دلیل تنجیزی هم متوقّف بر عمل به دلیل تعلیقی و مسبب از آن باشد، دور لازم می آید، بلکه طرح دلیل تنجیزی متوقّف است بر یک حجیّت مسلم (یا مخصّص قطعی) دیگری که آن مخصّص قطعی رجحان دارد بر آن تنجیزی.

- و امّا بنابر قول (مشهور که قائل اند به اینکه) مطلق تقیید خورده هم مجاز است، معروف در وجه ترجیح تقیید اینستکه: تقیید اغلب از تخصیص است.

- پس: در این مطلب تأمّل کن (چرا که قضیّه به عکس است و تخصیص در بین احکام بیشتر است).

- در نتیجه: (در موارد معارضۀ تقیید و تخصیص، تقیید رجحان دارد بر تخصیص، منتهی بنابر قول سلطان چون حقیقتش باقی و مجازی نمی شود، لکن بنابر مشهور هم که قائل به مجازی شدن آن هستند روی قاعدۀ اغلبیت است)

یک استثناء در مطالب فوق الذکر:

- بله، اگر عموم شمولی (که همان عام باشد) افادۀ عمومش از مقدّمات حکمت استفاده شود، این افادۀ عموم مستند به وضع نخواهد بود، مثل مذهب سلطان در عموم بدلی (مثل عالما که مطلق است چون قید ندارد، و بدلی است چون علی البدل دلالت بر وجوب اکرام همۀ علماء دارد.

***

تشریح المسائل

*موضوع بحث در این قسمت چیست؟

- بحث در مسألۀ ثانیه از مسائل مرجّحات نوعیّۀ اظهر بر ظاهر است.

*مراد از و منها: تعارض الاطلاق و العموم، فیتعارض تقیید المطلق و تخصیص العام. چیست؟

- پاسخ به یک سؤال مقدّر است که تقدیرش چنین است: