متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 313

به عکس است (یعنی مرجّح خارجی را که شهرت باشد مقدم می کنند بر مرجّح صدوری). چرا؟

- زیرا اعتبار رجحان صدوری (مثل اعدلیت) نیز بخاطر تحصیل اقربیّت الی الواقع است (و این مناط در مشهور اقرب است) چرا؟

- زیرا که راوی اعدل به صدق نزدیک تر است از غیرش (که عادل باشد) به این معنا که:

- اگر (از خارج) فرض شود علم ما به کذب یکی از دو خبری (که هردو معتبرند)، مظنون صدق اعدل و مظنون کذب عادل است.

- پس: اگر فرض شود که خبر عادل (یعنی مشهور) مظنون المطابقه با واقع است و خبر اعدل (که شاذ است) مظنون المخالفه با واقع است، وجهی برای ترجیح این خبر اعدل به سبب اعدلیّت راوی اش وجود ندارد (و لذا باید که به مشهور عمل کرد ولو راوی اش عادل باشد).

- و اینچنین است سخن در ترجیح مرجّح خارجی به سبب مخالفت با عامه (یعنی شما این خبر مشهور را ولو موافق با عامه است مقدّم کن بر آن شاذ ولو مخالف با عامّه است) البته (بنابر وجه چهارم) که احتمال تقیه در آن منتفی است.

***

تشریح المسائل

*تا به اینجا در رابطۀ با رتبۀ مرجّحات چه گذشت؟

- گفته شد که ترجیح به دلالت بر همۀ مرجّحات مقدّم است.

- و گفته شد که مرجّحات صدوریّه بر مرجّحات جهتیّه مقدّم اند.

*پس غرض شیخنا از الثّانی:... الخ در اینجا چیست؟

- ذکر دوّمین نکته و صحبت در رابطۀ با رتبۀ مرجّحات خارجیّه ای است که تا به اینجا ذکر گردید یعنی مرجّحاتی که بنفسه معتبر نمی باشند مثل شهرت عملی و... که عموما هم مضمونی هستند و لذا می فرماید:

- حساب مرجّحات دلالیّه از قبیل تقدیم خاص بر عام و یا اظهر بر ظاهر و یا نصّ بر ظاهر و... از دیگر مرجّحات جدا بوده و در تعدّم آن بر سایر مرجّحات تردیدی وجود ندارد، و لکن نیاز به آوردن یک تبصره در این رابطه می باشد و آن اینکه:

- مناط تقدیم خاص بر عام و مقیّد بر مطلق بر مبنای مشهور عبارتست از اقوائیّت یعنی از آنجا که دلیل خاص از حیث دلالت غالبا اقوی و دلیل عام اضعف است و یقدّم القویّ علی الضعیف، حضرات مشهور با مقدّم داشتن خاص بر عام و تخصیص زدن عام بوسیلۀ خاص بین آن دو را جمع نموده اند، حال: