متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 326

متن [القسم الثانی]

و أمّا القسم الثّانی، و هو ما کان مستقلا بالاعتبار و لو خلا المورد عن الخبرین، فقد أشرنا إلی أنّه علی قسمین:

الأوّل: ما یکون معاضدا لمضمون أحد الخبرین.

و الثّانی: ما لا یکون کذلک.

فمن القسم الأوّل: الکتاب و السّنّه، و التّرجیح بموافقتهما ممّا تواتر به الأخبار.

و استدلّ فی المعارج علی ذلک بوجهین:

أحدهما: أنّ الکتاب دلیل مستقلّ، فیکون دلیلا علی صدق مضمون الخبر.

ثانیهما: أنّ الخبر المنافی لا یمل به لو انفرد عن المعارض، فما ظنّک به معه(1) ؟! انتهی.

و غرضه الاستدلال علی طرح الخبر المنافی، سواء قلنا بحجّیّته مع معارضته لظاهر الکتاب أم قلنا بعدم حجّیّته، فلا یتوهّم التّنافی بین دلیلیه.

ترجمه

قسم دوّم: مرجح خارجی مستقلّ بنفسه معتبر

اشاره

- امّا مرجّح قسم دوّم: مرجّحی است که مستقلاّ و بنفسه معتبر باشد، ولو این مورد مستقل خارج از خبرین متعارضین باشد.

- ما (در مقام چهارم) اشاره کردیم به اینکه این مرجّح قسم دوّم خود بر دو قسم است:

* قسم اوّل: مرجّحی است (مثل موافقت کتاب) که تائیدکنندۀ مفاد و محتوای یکی از دو خبر متعارض است (که موافق با کتاب است).

* قسم دوّم: مرجّحی است (مثل اصل برائت) که تائیدکنندۀ مضمون و محتوای یکی از دو خبر متعارض نیست (مثلا لا بأس ببیع العذره موافق اصل است چونکه اصل نیز می گوید حلال و لکن این اصل نمی تواند مؤید این خبر باشد چونکه اصل در طول دلیل و رتبۀ مؤخّر از آن است).

ترجیح به موافقت کتاب و سنّت و دلیل بر آن:

- از قسم اوّل (یعنی مرجّحات خارجیّۀ مستقلۀ معتبره که مؤید احد الخبرین اند)، کتاب خدا و سنّت مقطوعه و ترجیح یکی از دو خبر به موافقت کتاب یا سنّت است که اخبار متواتره بر آن دلالت دارد.

- و مرحوم محقّق در کتاب معارج، استدلال کرده است بر این ترجیح موافقت با کتاب به دو دلیل:

- دلیل اوّل: اینکه کتاب یک دلیل مستقلّ است، و لذا این موافقت کتاب، دلیل بر صدق مضمون و