متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 331

- در نتیجه: ظاهر کتاب (اکرم العلماء) صرف (یعنی از آن رفع ید) می شود، منتهی به قرینۀ خبر سالم از معارض (و لذا می شود اکرم علمای غیرزید).

- و امّا اگر در اینجا (بین اکرم زیدا العالم و لا تکرم زیدا العالم) مرجّحی در کار نباشد، دو صورت دارد:

1 - اگر در خبرین متساویین قائل به تخییر شویم، حال یا تخییری که در اصل اوّلی گفتیم (که بنابر حجیّت اخبار سببی است) و یا تخییری که در اصل ثانوی می گوییم (که بنابر حجیّت اخبار طریقی است)، لازم تخییر است و لذا مجتهد می تواند که خبر مطابق با عموم قرانی (یعنی اکرم زیدا العالم) را اخذ کند و می تواند که اخذ کند به آن خبر مخالف (یعنی لا تکرم زیدا العالم) که نتیجه این می شود که عموم کتاب تخصیص زده می شود به آن مخالف (یعنی که ترجیح مربوط به غیرعام و خاص مطلق است و حال آنکه اینجا پای عام و خاص در میان است). چرا؟

- بخاطراینکه خواهد آمد که: موافقت یکی از دو خبر متعارض (مثل لا بأس ببیع العذره که دارای مزیتی مثل موافقت) با اصل است، موجب از بین رفتن تخییر نمی شود.

2 - و اگر در خبرین متساویین در اصل اوّلی قائل به تساقط یا توقف شویم، مرجع ما همان ظاهر کتاب است.

پس: تلخّص به اینکه: ترجیح به ظاهر کتاب، به مقتضای قاعدۀ عام و خاص مطلق در هیچ فرضی از فروض این صورت اوّل تحقّق نمی یابد.

***

تشریح المسائل

*حاصل سخن شیخنا در ثمّ انّ توضیح الامر فی هذا المقام... الخ چیست؟

اینستکه: نباید مطلب را سربسته و مبهم گذاشت بلکه باید همۀ صور مسأله را مورد تجزیه و تحلیل و محاسبه قرار داد تا که نتیجۀ مطلوب به دست آید و لذا ما می گوئیم:

- وقتی که ما ظاهر کتاب (و نیز سنّت معتبره و قطعیّه) را با خبر واحد مخالف با آن مورد مقایسه قرار می دهیم از سه حال خارج نبوده و دارای سه صورت می باشد که هریک حکم خاصّ به خود را دارد:

* و امّا در صورت و یا حالت اوّل: ظاهر کتاب به نحوی است که:

- اگر خبر مخالف با این ظاهر، به تنهایی و خالی از معارض، موافق با آن ظاهر باشد حتما از باب جمع دلالی بینهما بر این ظاهر مقدّم می شود. چرا؟

- چونکه خبر واحد مخالف نصّ و آیۀ شریفه ظاهر است و یا که خبر مزبور اظهر و آیۀ شریفه ظاهر است و در تعارض نصّ با ظاهر و اظهر با ظاهر قانون اینستکه: یقدّم النّص و الاظهر علی الظاهر.

- وجه نصّ و یا اظهر بودن هم اینستکه: خبر مخالف، خاص و آیۀ قرانی عام است و یا که خبر مقیّد