متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 335

*فرض و یا صورت مزبور در چه موردی است؟

1 - در موردی است که مخالفت خبر واحد با آیۀ قران تباینی باشد یعنی که نسبت بینهما تباین کلّی باشد به نحوی که اگر بخواهیم بینهما را جمع کنیم نیاز به توجیه هردو داشته باشیم.

- امّا چنین توجیهی وجیه نبوده و مورد پسند عقلاء عالم نمی باشد و لذ این دو را متنافیان غیرقابل جمع می دانند.

2 - و یا در موردی است که هر دو نصّ و مباین بوده که هیچیک توجیه بردار نیستند، منتهی فرض نصّ بودن از محلّ بحث خارج و در دلیل قطعی من جمیع الجهات داخل است چنانکه بحثش خواهد آمد.

فی المثل: یک عام قرانی به حسب فرض دارد که اکرم العلماء، در بین اخبار نیز دو حدیث وجود دارد:

- یکی از آن دو می گوید: اکرم العلماء، و دیگری می گوید: لا تکرم العلماء، که نسبت بین این دو تباین کلّی و تناقض به نحو سلب و ایجاب است و جمع بینهما به حمل عام اوّل بر عدول و دوّمی بر فسّاق است و لکن قابل قبول نمی باشد.

- در چنین صورتی حکم اینستکه: خبر مخالف بطور کلّی از حجیّت و دلیلیّت خارج شده و از درجۀ اعتبار ساقط می شود، اعم از اینکه معارض حدیثی آن ارجح باشد یا نه و لذا باز هم نوبت به ترجیح نمی رسد.

*سر مطلب چیست؟

اینستکه: در میان اخبار و روایات نبوی صلّی اللّه علیه و آله و شیعه، اخبار متواتره ای وجود دارد مبنی بر اینکه: هر حدیثی که از قول معصوم علیه السّلام برای شما نقل می شود اعمّ از اینکه معارض داشته باشد یا نه، آن را به کتاب خدا عرضه کنید:

- اگر با کتاب یعنی ظواهر آن و به طریق اولی با نصوص آن موافق بود بدان اخذ کنید و چنانچه مخالف آن بود بدانید که باطل بوده و لیس منّا.

- بلاشک، قدر متیقّن از مخالفت، اختلاف به نحو تباین کلّی است که در ما نحن فیه، وجود دارد

- بنابراین: چنین فرضی، از باب تراجیح و ترجیح احدی الحجّتین علی الاخری خارج و در فرض تعارض حجّت و لا حجّت داخل می شود که معیّنا لا حجّت طرح می شود.

- در نتیجه در این صورت ثانیه نیز همچون صورت اولی جای ترجیح به موافقت الکتاب نمی باشد.

- امّا خوشبختانه چنین صورتی یعنی مخالف تباینی در میان اخبار ما وجود ندارد. چرا؟

- زیرا احادیثی که فعلا در اختیار ما قرار دارند و در کتب معتبرۀ محمدون ثلاثۀ متقدم و محمّدون ثلاثۀ متأخر مکتوب اند، منقح و مهذّب بوده و از احادیث جعلیّه و مضادّۀ با قران تصفیه شده اند، و لذا هر چه فحص کنید چنین معارضی پیدا نخواهید کرد و اگر هم پیدا شود بسیار معدود و محدود است.