متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 336

متن الثّالثه: أن یکون علی وجه لو خلا المخالف له عن المعارض لخالف الکتاب، لکن لا علی وجه التّباین الکلّیّ، بل یمکن الجمع بینهما بصرف أحدهما عن ظاهره.

و حینئذ، فإن قلنا بسقوط الخبر المخالف بهذه المخالفه عن الحجّیّه کان حکمها حکم الصّوره الثّانیه، و إلاّ کان الکتاب مع الخبر المطابق بمنزله دلیل واحد عارض الخبر المخالف، و التّرجیح حینئذ بالتّعاضد و قطعیّه سند الکتاب.

فالتّرجیح بموافقه الکتاب منحصر فی هذه الصّوره الأخیره.

لکن هذا التّرجیح مقدّم:

علی التّرجیح بالسّند؛ لأنّ أعدلیّه الرّاوی فی الخبر المخالف لاتقاوم قطعیّه سند الکتاب الموافق للخبر الآخر.

و علی التّرجیح بمخالفه العامّه، لأنّ التقیّه غیر متصوّره فی الکتاب الموافق للخبر الموافق للعامّه.

و علی المرجّحات الخارجیّه؛ لأنّ الأماره المستقلّه المطابقه للخبر الغیر المعتبره لا تقاوم الکتاب المقطوع الاعتبار، و لو فرضنا الأماره المذکوره مسقطه لدلاله الخبر و الکتاب المخالفین لها عن الحجّیّه - لأجل القول بتقیید اعتبار الظّواهر بصوره عدم قیام الظّنّ الشّخصیّ علی خلافها - خرج المورد عن فرض التّعارض.

و لعلّ ما ذکرناه هو الدّاعی للشیخ قدّس سرّه فی تقدیم التّرجیح بهذا المرجّح علی جمیع ما سواه من المرجّحات، و ذکر التّرجیح بها بعد فقد هذا المرجّح(1).

ترجمه

صورت سوّم: تباین جزئی

اشاره

- اینکه ظاهر کتاب (مثلا اکرم العلماء) بر وجهی باشد که اگر خبر مخالف آن (یعنی لا تکرم الفسّاق روائی) خالی از معارض (یعنی اکرم العلماء روائی) باشد، مخالف کتاب خواهد بود، لکن نه بر وجه تباین کلّی (مثل صورت دوّم) بلکه (بر وجه تباین جزئی) که جمع میان آن ها به صرف (و رفع ید از) ظاهر یکی از آن دو ممکن است.

عموم و خصوص من وجه

- و در اینصورت (که نسبت این خبر با آن عام کتابی عام و خاص من وجه است):

1 - اگر ما قائل (به تعمیم اخبار عرض و در نتیجه) به سقوط خبر مخالف (عام و خاص من وجه) از