متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 338

این مرجّح (موافق کتابی) بر دیگر مرجّحات باشد، و ذکر این ترجیح به آن مرجّحات (یعنی اعدلیّت، افقهیّت و...) پس از فقدان این مرجّح (یعنی موافقت با کتاب) است.

***

تشریح المسائل

*حاصل سخن شیخنا در الثّالثه: ان یکون علی وجه... الخ چیست؟

اینستکه: ظاهر قران در اینصورت به گونه ای است که:

- اگر خبر مخالف با آن عاری از وجود معارض باشد، مخالفتش به نحو تباین کلّی به شکل مذکور در صورت ثانیه نخواهد بود بلکه:

1 - یا به نحو عام و خاص من وجه هستند که به محض توجیه و تأویل یکی از آن دو لا علی التعیین نزاع از بین می رود.

2 - و یا متباینینی هستند که در حکم عامین من وجه هستند یعنی به محض توجیه احدهما باز نزاع مرتفع می شود.

* و امّا مثال از متباینین به حسب فرض مثل اینکه:

1 - یک عام کتابی فرموده است که: اغتسل للجمعه.

2 - دو خبر واحد نیز وارد شده است که یکی می گوید: اغتسل للجمعه و لکن دیگری می گوید: ینبغی غسل الجمعه.

- حال: اغتسل با ینبغی متضادان اند، چرا که یکی ظهور در وجوب دارد و دیگر ظهور در استحباب.

- در اینجا اگر ما هرکدام را برخلاف ظاهرش حمل کنیم نزاعی نخواهد بود یعنی اگر اغتسل حمل بر استحباب شود نزاع برداشته می شود چنانکه ینبغی نیز حمل بر وجوب شود کذالک و لذا نیازی به توجیه دو دلیل نمی باشد.

* و امّا مثال از عامین من وجه به حسب فرض مثل اینکه:

1 - یک عام کتابی فرموده باشد: اکرم العلماء.

2 - حدیثی وارد شده که او نیز می گوید: اکرم العلماء.

3 - لکن حدیث دیگری می گوید لا تکرم الفسّاق.

- حال نسبت بین حدیث سوّم با حدیث اوّل و دوّم عموم و خصوص من وجه است.

- مادّۀ اجتماع آنها، عالم فاسق و فاسق عالم است.

- در اینجا نیز اگر ما هریک از عامّین را بر مادّۀ افتراقش حمل کنیم باز نزاع مرتفع می شود و نیازی به تأویل دو حدیث نمی باشد.