متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 350

*مقداری در تبیین اصول صحبت کنید.

- اصول بر دو نوع اند:

1 - اصول عملیّه، مثل برائت، احتیاط، تخییر و استصحاب.

2 - اصول لفظیّه، مثل: اصاله الحقیقه، اصاله العموم و اصاله الاطلاق.

* از نظر مشهور اصول عملیّه تعبّدا حجّت اند، فی المثل:

- شما نمی دانید که آیا شرب تتن حلال است یا حرام؟

- اصاله البرائه می گوید: حلال است. یعنی که مشکوک الحرمه را برای شما حلال می کند ولو ظنّ هم پیدا نکنی.

- و یا فی المثل: شما یک ساعت قبل متطهر بودید، اکنون شک می کنید که آیا باز هم متطهر هستید یا نه؟

- استصحاب می گوید: شما تعبّدا متطهر هستید ولو ظنّ به طهارت خود پیدا نکنید و لذا تعبّدا باید بگوئید که وضوء دارم.

- در تعبد، مناط حجّیت این نیست که شما حتّی ظنّ به مطلب هم پیدا کنید.

- پس: اعتبار اصول عملیه از باب تعبد است.

* لکن اعتبار اصول لفظیه از نظر مشهور تعبّدی نیست، بلکه دارای مناط است و مناط اعتبار آن ظنّ نوعی است. فی المثل:

- یک نفر می گوید: رأیت اسدا، من نمی دانم که متکلم معنای حقیقی اسد را اراده کرده یا معنای مجازی آن را؟

- اصاله الحقیقه جاری شد، می گوید: معنای حقیقی را اراده کرده است.

- و یا فی المثل: کسی می گوید: اکرم العلماء، لکن من نمی دانم که آیا او همۀ علماء را اراده کرده یا یک گروه خاصّی را؟

- اصاله العموم جاری شده می گوید: همۀ علماء را اراده کرده است.

- و یا فی المثل: یک خبر می گوید اعتق رقبه، لکن من نمی دانم که مراد رقبۀ مؤمنه است یا اعمّ از مؤمنه و کافره است؟

- اصاله الاطلاق می گوید: اعمّ از مؤمنه و کافره است.

- بله، این اصول لفظیه، مفید ظنّ نوعی هستند، یعنی که برای نوع انسانها ظنّ حاصل می شود که مراد از آن مشکوک فیه چیست؟ گرچه برای یک شخص و یا اشخاصی این ظنّ حاصل نشود.

- پس: اصول لفظیّه یا ظهور است، به مناط افادۀ ظنّ نوعی حجّت اند.