متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 351

*انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: سیّد مرتضی می گوید: حجیّت اصول لفظیّه نیز مثل اصول عملیه تعبّدی است. یعنی:

- اگر از ایشان بپرسیم شما چگونه اصول لفظیّه را اجراء می کنید ولو ظنّ به معنای مذکور پیدا نکنید؟

- می گوید: تعبّدا، یعنی اگر کسی بگوید: رأیت اسدا، من آن را تعبدا حمل بر معنای حقیقی کرده می گویم مراد گوینده از اسد، حیوان مفترس است ولو ظن به این معنا پیدا نکنم.

*در رأیت اسدا و یا رأیت اسدا یرمی، هیچ ثمره ای ندارد. چرا؟ زیرا:

- رأیت اسدا، هم ما اسد را حمل بر معنای حقیقی می کنیم، هم سید مرتضی.

- در رأیت اسدا یرمی نیز، هم ما اسد را حمل بر معنای مجازی می کنیم و هم سید مرتضی.

*پس ثمرۀ نزاع در کجاست؟

- در رأیت اسدا فی الحمام. چرا؟

- زیرا سید مرتضی در اینجا نیز اسد را حمل بر معنای حقیقی آن یعنی حیوان مفترس می کند یعنی از نظر ایشان رأیت اسدا با رأیت أسدا فی الحمام یکی است و مراد در هر دو حیوان مفترس است.

- امّا از نظر ما و یا به تعبیر دیگر مشهور، معنای این دو متفاوت است. یعنی:

- همانطور که مراد از اسد در اسدا یرمی معنای حقیقی آن نیست، در اسدا فی الحمام نیز مراد از اسد معنای حقیقی آن نیست، بلکه مرد شجاع است.

*انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: از یکطرف ما یک عام و یا ظاهر قرانی داریم مثل: اکرم العلماء.

- از طرف دیگر: دو خبر اکرم زیدا العالم و لا تکرم زیدا العالم را داریم که متعارض اند.

- حال: بدون لحاظ اکرم العلماء، لا تکرم زیدا العالم، عموم اکرم العلماء را که با ظهورش زید عالم را هم دربرمی گرفت، به هم زده می گوید: اکرام علمای غیرزید واجب است. چرا؟

- زیرا حجیّت اکرم العلماء تعلیقی است، یعنی اگر لا تکرم زیدا العالم نبود او همۀ علما حتی زید عالم را هم شامل می شود و لکن این خبر دوّم قرینه است و جلوی آن اصاله الحقیقه را می گیرد. چرا؟

- زیرا: حجیّت اصاله الحقیقه در صورتی است که قرینه برخلافش نباشد. لکن اکنون که قرینه برخلاف آن وجود دارد، حتی روی مذهب ما هم که حجیّت اصاله الحقیقه از باب افادۀ ظنّ نوعی است، ظهور آن اصاله الحقیقه از بین می رود تا چه رسد به مذهب سید مرتضی که حجیّت اصاله الحقیقه تعبّدی است.

- الحاصل: براساس اخبار علاجیّه دست به معالجۀ متعارضین زده اعمال ترجیح می کنیم. یعنی: اکرم زیدا العالم را که راوی اش عادل بود کنار گذاشتیم، باقی ماند لا تکرم زیدا العالم سلیم از معارض.