متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 353

- یک مادۀ افتراق هم شاعر غیرعالم است که در این نیز نزاعی ندارند. چرا؟

- چون لا تکرم الشعراء می گوید: اکرامش حرام است، اکرم العلماء هم که چیزی نمی گوید چون عالم نیست.

- پس: نزاع در مادّۀ اجتماع یعنی عالم شاعر است. چرا؟ زیرا:

- از آن جهت که عالم است، اکرم العلماء می گوید: اکرامش واجب است.

- از آن جهت که شاعر است، لا تکرم الشعراء می گوید: اکرامش حرام است.

- حال اگر فرض کنیم که ظاهر کتابی، اکرم العلماء باشد در نتیجه:

- یک اکرم العلمای کتابی داریم.

- یک اکرم العلمای روائی داریم.

- یک لا تکرم الشعرای روائی داریم.

- چه باید بکنیم؟

- اگر این لا تکرم الشعراء خالی از معارض یعنی اکرم العلمای روائی باشد، با ظاهر کتابی یعنی اکرم العلماء مخالف بوده و تباین جزئی دارند و لذا قابل جمع می باشند، بدین معنا که می توان گفت: مراد از علمای کتابی علمای غیرشاعراند و آن شعرائی که در روایت اکرامشان حرام است شعرای غیرعالم اند.

*جناب شیخ انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: در این صورت که نسبت یکی از این دو روایت یعنی اکرم العلما با آن عام کتابی، عام و خاص من وجه است، مشمول دو نوع حکم است، یعنی: ما:

1 - اگر قائل شویم به اینکه اخبار عرض که می گوید مخالف کتاب را کنار بگذار شامل مخالفت به نحو تباین جزئی یعنی عام و خاص من وجه نیز می شود، همانطور که عام و خاص مطلق و تباین به نحو کلّی را دربرمی گیرد، حکمش مثل حکم صورت دوّم است. چرا؟

- زیرا که مخالفت عام است و بر مخالفت در ما نحن فیه نیز صدق می کند و لذا ملحق می شود به صورت دوّم که جای اعمال ترجیح نیست.

2 - لکن اگر قائل شویم به اینکه مراد از اخبار عرض که می گوید مخالف را کنار بگذار تباین به نحو کلّی است و لذا شامل تباین به نحو جزئی یعنی عموم و خصوص من وجه نمی شود، در اینصورت، پای اعمال ترجیح به میان می آید.

- به عبارت دیگر: در اینجا پای مرجّح موافقت کتابی در میان است، بدین معنا که خبر موافق کتاب که اکرم العلماء باشد، بر خبر مخالف کتاب که لا تکرم الشعراء باشد، ترجیح داده می شود. چرا؟

- زیرا پشتیبان این خبر موافق کتاب، خود کتاب یعنی قران است، کانّ عام قرانی می گوید: اکرم العلماء