متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 361

*چرا اصل عملی مرجّح نیستند؟

زیرا اصل عملی با امارۀ ظنیّه هم رتبه و همتراز نیست تا که بتواند مقوّی او باشد. چرا؟

- چون اماره طریق به سوی واقع و مبین حکم واقعی است و حال آنکه اصل عملی، وظیفۀ عملیّۀ ظاهریه و مبیّن حکم ظاهریّۀ مادامی است و هیچگونه کاشفیّتی ندارد و لذا نمی تواند که به اماره کمک کند یعنی که نمی تواند ظنّ حاصله در طرف خبر موافق با اصل را تأیید و تقویت نماید.

- از طرفی هم الاصل دلیل حیث لادلیل و لذا تا زمانی که یک دلیل اجتهادی وجود داشته باشد، چه موافق با اصل و چه مخالف با آن، نوبت به اصل نمی رسد. چونکه دلیل اجتهادی یا وارد است در صورتیکه علمی باشد و یا حاکم است اگر ظنّ باشد.

- در متعارضین نیز ما دلیل اجتهادی داریم و لذا جائی برای اصل نیست.

- به عبارت دیگر در متعارضین، ما هم ادلۀ اوّلیّۀ عامه داریم که همان ادلّۀ حجیّت خبر واحد باشند، هم ادلّۀ ثانویه داریم که همان ادلّه و اخبار علاجیّه باشند.

*چرا اصل عملی مرجع نیست؟

- زیرا اگر ما قائل شویم به اینکه متعارضین بواسطۀ معارضه تساقط می کنند آنگاه نوبت به اصل می رسد و لذا یرجع الیه.

- و اگر توقّفی بشویم جای رجوع به اصل است.

- امّا به برکت اخبار علاجیّه ما نه قائل به تساقط هستیم و نه قائل به توقّف بلکه تخییر و ترجیحی هستیم، یعنی که در مرحلۀ اوّل در صورتی که رجحانی باشد بدان اخذ و عمل می شود و در صورتیکه رجحانی نباشد نوبت به تخییر می رسد.

- الحاصل: لا مورد للاصل فی تعارض الخبرین اصلا یعنی که نه مرجح اند و نه مرجع.

- فلا بدّ من الالتزام بعدم التّرجیح بالاصول الثّلاله.

*پس غرض شیخنا از و ان الفقهاء انّما رجّحوا باصاله البرائه و لا... الخ چیست؟

پاسخ به یک سوال مقدّر است مبنی بر اینکه: چرا فقهاء عظام در طول تاریخ اصول عملیّه را مرجّح قرار داده و بواسطۀ آن حدیث موافق را بر حدیث مخالف ترجیح داده اند؟

و لذا شیخ می فرماید: علّت اصلی اینستکه: مشهور فقهاء استصحاب و برائت را از امارات ظنیّه دانسته اند و به مناط ظنّ به واقع حجّت می دانستند و لذا معتقد بودند که این اصول همتراز دیگر اخبار و امارات اند. پس: صلاحیّت ترجیح را دارند، لکن ما این مبنا را قبول نداریم.

- البته، اماره بودن این اصول تنها در رابطۀ با استصحاب و برائت مطرح است و الاّ اصاله الاحتیاط را کسی طریق قرار نداده است نه علما و نه ظنّا.