متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 364

2 - و مکاتبۀ حمیری به امام زمان (عج) که در احتجاج طبرسی روایت شده، در تکبیر در هر انتقال از حالی به حالی از احوال نماز (که باز امام فرمودند: انت موسّع).

***

تشریح المسائل

*حاصل سخن شیخنا در و قد یتوهّم:... الخ چیست؟

اینستکه: بعضی از جمله سید محمّد مجاهد دچار توهم شده و گمان کرده اند که دو دستۀ از ادلّه، در رابطۀ با خبرین متعارضین متعادلین، تعارض دارند و جائی برای ترجیح نمی باشد و آن دو دسته خبر عبارتند از:

1 - اخبار التخییر که اختصاص به متعارضین داشته و در متعارضین متکافئین حکم می کند به وجوب تخییر.

2 - ادلّۀ اصول عملیه یعنی ادلّۀ استصحاب، برائت و احتیاط که به عمومشان شامل موارد فقدان نصّ، اجمال نصّ و از جمله تعارض نصّین می شوند و دلالت دارند بر اجراء هریک از این اصول در مجرای خودش.

- به عبارت دیگر: بطور معیّن اجراء اصل را ملجاء و مرجع قرار می دهند و صحبت از تخییر نمی باشد.

- سپس می افزاید که نسبت میان این دو دسته از ادله از نسب اربع، عموم و خصوص من وجه است یعنی:

* مادّۀ افتراق ادلّۀ اصول عملیّه، مواردی است که منشأ شبهۀ فقدان نصّ و اجمال در شبهات موضوعیه بوده و اصول عملیّه شامل آنها می شوند و لکن ادله التخییر این موارد را دربرنمی گیرند.

* مادّۀ افتراق اخبار التخییر 1 - مواردی است که دو خبر بر سر حکمی تعارض دارند در حالی که یکی از آن دو دلالت بر وجوب دارد و دیگری دلالت بر عدم وجوب، و به حسب فرض وجوب هم حالت سابقه ندارد.

روشن است که در اینجا اخبار التخییر جاری می شود و لکن ادلّه استصحاب جاری نمی شود.

2 - و یا مواردی است که شک ما در اصل تکلیف نیست بلکه در مکلّف به است.

- در اینجا نیز روشن است که اخبار تخییر می آید و نه ادلّۀ برائت و...

* و امّا مادّۀ اجتماع این دو دسته از ادلّه:

1 - یا مواردی است که دو خبر بر سر حکمی تعارض دارند در حالی که یکی دال بر وجوب و دیگری دال بر عدم وجوب و لکن وجوب حالت سابقه دارد.

- در اینجا: هم ادلۀ اصول عملیه یعنی استصحاب جاری می شود چرا که یقین سابق و شک لا حق