متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 368

متن و ممّا ذکرنا ظهر فساد ما ذکره بعض من عاصرناه(1) فی تقدیم الموافق للأصل علی المخالف، من؛ أنّ العمل بالموافق موجب للتخصیص فیما دلّ علی حجّیّه المخالف، و العمل بالمخالف مستلزم للتخصیص فیما دلّ علی حجّیه الموافق و تخصیص آخر فیما دلّ علی حجّیه الاصول.

و أنّ الخبر الموافق یفید ظنّا بالحکم الواقعیّ، و العمل بالأصل یفید الظنّ بالحکم الظّاهریّ، فیتقوّی به الخبر الموافق.

و أنّ الخبرین یتعارضان و یتساقطان، فیبقی الأصل سلیما عن المعارض(2).

ترجمه

ادلّۀ سید مجاهد بر تقدیم خبر موافق با اصل و مناقشه شیخ در آن

- و از آنچه ما گفتیم ظاهر شد فساد و بطلان آنچه بعض از معاصرین ما (یعنی سید مجاهد) در تقدیم موافق با اصل بر مخالف با اصل گفته است به اینکه:

دوران امر میان دو تخصیص و یک تخصیص:

ایجاد مرجّحیّت:

1 - عمل به موافق (یعنی لا بأس ببیع العذره) موجب تخصیص آیۀ نباء می شود که دلالت دارد بر حجیّت خبر مخالف (یعنی ثمن العذره سحت که در اثر تخصیص کنار گذاشته می شود)، و حال آنکه عمل به خبر مخالف، مستلزم (دو تخصیص است):

* تخصیص آیۀ نبأ است که دلالت دارد بر حجیّت خبر موافق (یعنی لا بأس...).

* و نیز تخصیص دیگری بر آنچه که دلالت دارد بر حجیّت اصول (یعنی کلّ شیء لک حلال حتی یرد فیه النّهی که می گوید هر مشکوکی حلال است در حالیکه ما نحن فیه مشکوک است و لکن ما آن را با تخصیص کلّ شیء لک حلال... کنار می گذاریم).

- نکته: (پاسخ داده شد به اینکه نه معارضه ای در اینجا وجود دارد و نه دورانی در کار است، بلکه رابطۀ دلیل با اصل رابطۀ حاکم و محکوم است، به فرض معارضه هم، اقلّ و اکثر است).

ایجاد مرجّحیّت:

2 - و خبر موافق (یعنی لا بأس... چون دلیل شرعی است) مفید ظنّ به حکم واقعی است و عمل به اصل برائت مفید ظنّ به حکم ظاهری است، در نتیجه خبر موافق بوسیلۀ اصل تقویت می شود.

- نکته: (پاسخ داده شد که با وجود دلیل جایی برای اصل وجود ندارد و لذا ترجیحی هم در کار نیست.)

ایجاد مرجعیّت:

3 - و دو خبر متعارض (یعنی ثمن العذره سحت و لا بأس ببیع العذره) تعارض کرده، تساقط می کنند و