متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 390

تلخیص المطالب

*جناب شیخ موضوع بحث در این قسم دوّم چیست؟

- مرجّح خارجی مستقلّ معتبر بنفسه، لکن غیرمعاضد، مثل اصل است.

- یعنی یکی از دو خبر متعارض دارای یک مزیّت و مرجّح است لکن این رجحان معاضد یا به تعبیر دیگر مؤید آن خبر نیست، یعنی که برای آن خبر اقربیّت الی الواقع درست نمی کند. فی المثل:

- دو خبری که متکافئین هستند یعنی که سند هردو معتبر و راوی هریک از آن دو عادل است و هر دو مشهورند، لکن: یکی از آن دو می گوید: ثمن العذره سحت. دیگری می گوید: لا بأس ببیع العذره.

- در اینجا ما نمی دانیم که بالاخره عذره فروشی حلال است یا حرام؟ امّا: لا بأس ببیع العذره که می گوید: عذره فروشی عیبی ندارد، موافق با اصل برائت است که اصل حلیّت می باشد.

- این موافقت با اصل یک رجحان برای این خبر است در حالیکه خبر دیگر که مخالف با این اصل است فاقد این مزیّت است.

- امّا: با اینکه اصل یک مرجّح خارجی مستقلّ معتبر است، لکن معاضد این خبر نمی باشد یعنی که آن را اقرب الی الواقع نمی کند.

- نکته: گرچه اصل عملی اعم از اصاله البرائه، اصاله الاحتیاط و اصاله الاستصحاب، معاضد خبر نیست لکن بنابر مذهب مشهور گرچه این اصول مفید ظنّ هم نباشند، تعبّدا باید که به آنها عمل کرد.

- امّا برخی از جمله صاحب معالم و شیخ بهائی و... قائل به اینکه این اصول از ادلّۀ ظنیّه اند.

- یعنی همانطور که خبر واحد زراره یکی از امارات دلیل معتبر ظنّی است، اصول عملیّه نیز از امارات دلیل معتبر ظنّی هستند.

- به عبارت دیگر این حضرات می گویند: وقتی ما فی المثل اصل برائت جاری کرده و می گوئیم مثلا شرب تتن حلال است، ظنّ پیدا می کنیم به حکم اللّه واقعی.

- این در حالی است که ما معتقد به تعبّدی بودن حجیّت این اصول بوده و می گوییم: وقتی شما اصاله البرائه جاری می کنید بر حلیّت شرب تتن مثلا، این یک حکم ظاهری است و کاشف از واقع نمی باشد، برخلاف دلیل که اگر بگوید شرب تتن حلال است، دلالت بر حلیّت واقعی دارد.

*جناب شیخ انّما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: اگر ما می گوئیم اصل معاضد نیست بنابر مذهب خودمان می گوئیم که اصل را از امور تعبّدیّه می دانیم که ناظر بر حکم ظاهری است. در نتیجه اصل برائت مثلا نمی تواند مؤید خبر و یا دلیلی مثل لا بأس ببیع العذره باشد که کاشف از حکم واقعی است.

- به عبارت دیگر: اصل در طول دلیل است و در جائی می نشیند که دلیل نباشد و الاّ اگر پای دلیل در