متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 391

میان باشد، اصل کالعدم است و لذا اصل نمی تواند معاضد و مؤیّد دلیل باشد.

- بله، بنابر مذهب آن دو بزرگوار که اصل نیز از ادلّه است، اصل برائت همان کاری را می کند که خبر لا بأس... که یک دلیل شرعی و کاشف از واقع است می کند. و لذا می تواند که معاضد و مؤید احد الخبرین هم باشد، و آن را اقرب الی الواقع کند.

- الحاصل: روی قول ما هریک از این سه اصل عملی که با احد الخبرین موافق باشد، معاضد آن خبر نمی باشد لکن روی قول این حضرات می تواند که معاضد خبر هم باشد.

*چرا در اینجا اصاله التّخییر مطرح نشده است؟

- زیرا که اصاله التّخییر یک اصل عقلی محض است و مربوط به شک در مکلّف به است. الحاصل: تا به اینجا قبول کردیم که موافقت با اصل یک مزیت یا مرجح است لکن قبول نکردیم که معاضد است.

*پس انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: اثبات کنیم که اصل، رجحان هم ندارد، چرا که الاصل و اصیل حیث لا دلیل. پس:

اصل در تعارض خبرین، یعنی جایی که دو دلیل در تعارض اند، جایگاهی ندارد و نمی تواند که مرجح برای یکی از آن دو دلیل باشد. به عبارت دیگر: اصل، نه دلیلیّت دارد، نه مرجحیّت دارد و نه معاضدیّت.

*پس اصل چکاره است؟

- اصل مرجع است، یعنی: اگر دو دلیل تعارض کرده و در اثر تعارض هم تساقط کنند، رجوع به اصل می شود. فی المثل: یک خبرمی گوید: ثمن العذره سحت. خبر دیگر می گوید: لا بأس ببیع العذره.

- خوب تعارضا و در نتیجه تساقطا، اصاله البرائه می گوید: حلال است.

*آیا واقعا اصل در تعارض خبرین مرجعیّت دارد؟

- خیر، چونکه مرجعیّت برای آن در صورتی است که خبرین متعارضین تساقط کنند و حال آنکه با وجود اخبار علاجیّه که می گوید باید به یکی از دو خبر عمل بشود دیگر هردو خبر تساقط نمی کنند تا نوبت به مرجعیّت اصل برسد. و لذا اصل: نه کارایی دلیلیّت عند عدم تعارض دارد. نه کارایی مرجحیّت و معاضدیّت عند التعارض دارد. نه کارایی مرجعیت دارد.

- امّا مرجح نیست، چون در عرض ادلّه نیست بلکه در طول آنهاست، چون اصل بیان اگر حکم ظاهر است و دلیل مبین حکم واقع. اما مرجع نیست، چون براساس اخبار علاجیّه باید به یکی از خبرین متعارضین عمل شود و لذا تساقطی در کار نیست تا به آن رجوع شود.

- پس: ناگزیر از التزام به عدم ترجیح به اصل هستیم.

*جناب شیخ اگر کسی اشکال کند به اینکه در کلمات علماء زیاد دیده ایم که مثلا لا بأس ببیع العذره

را مقدّم کرده اند بر ثمن العذره سحت.