متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 4

2 - و مثل تعارض میان تخصیص و تقیید (مثل اکرم عالما که مطلق است و لا تکرم العالم الفاسق که عام است، و ما مطلق را تقیید می زنیم و لکن عام را تخصیص نمی زنیم، چونکه دلالت عام بر عموم تنجیزی و غیرقابل تصرّف است و لکن دلالت آن مطلق تعلیقی است.

3 - و گاهی اظهریت به اعتبار صنف است، مثل ترجیح داشتن یکی از دو عام بر دیگری (مثل اکرم العلماء لعلمهم و لا تکرم الفسّاق، که ما عام معلل را مقدّم می داریم بر آن دیگری) و یا مثل ترجیح داشتن یکی از دو مطلق بر دیگری (مثل اکرم عالما لعلمه و لا تکرم الفاسق، که مطلق معلل را مقدّم می داریم بر آن دیگری) به دلیل بعد تخصیص یا تقیید در آن.

***

تشریح المسائل

*مراد شیخ از فلنرجع الی ما کنّا فیه... الخ چیست؟

- ورود ایشان به بحث اصلی در باب ترجیح دلالی، یعنی باب اظهر و ظاهر است که دلیل اظهر در اثر قوت دلالی اش بر ظاهر مقدّم می شود.

*مقدّمه بفرمائید که اظهریّت و ظاهریت و قوّت و ضعف دلالی برحسب چه امری است؟

1 - گاهی برحسب قرائن شخصیّه و خصوصیّات مقامیّه است و لکن این قسم دارای یک ضابطه کلّی نیست که آیا شامل همه مصادیقش می شود یا نه؟

بلکه اصلا امکان ندارد که برای آن یک ضابطه و معیار کلّی تعیین نمود بلکه مورد به مورد تفاوت می کند و تشخیص آن موکول به رأی فقیه است و ای چه بسا در مورد خاصی عام اظهر از خاص باشد، مطلق اظهر از مقید باشد، مفهوم اظهر از منطوق باشد، گرچه برحسب نوع قضیّه مطلب بالعکس است یعنی که خاص، مقیّد و منطوق اقوی و اقدم اند.

- و ای چه بسا که لفظ و کلامی برحسب نوع اصلا دارای ظهور نباشد و لکن برحسب خصوصیات، مقام ظهور داشته باشد و یا بالعکس.

2 - گاهی هم اظهریت برحسب نوع موارد متعارضین یعنی که نوعا احدهما اظهر از دیگری است، گرچه در برخی موارد خاص قضیّه برعکس می شود.

* در تبیین این مطلب بفرمائید در تعارض منطوق با مفهوم کدام اظهر است، فی المثل فرض کنید که:

1 - یک عامی داریم که به دلالت منطوقی و به عمومه بر مطلبی دلالت دارد، مثلا: کلّ ماء طاهر، شامل آب قلیل، آب کثیر، ملاقی و غیرملاقی همه می شود.

2 - یک قضیّۀ شرطیّه ای هم داریم که ظهور در مفهوم دارد مثل: الماء اذا بلغ قدر کرّ لا ینجّسه