متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 401

- یکی شبهۀ تحریمیّۀ تنها را مثل اینکه: ثمن العذره، حرام است یا حلال؟

*انما الکلام در چیست؟

- در اینستکه: موضوع بحث ما در اینجا چیزی است که امرش دائر است بین شبهۀ وجوبیه و شبهۀ تحریمیّه، یعنی همان دوران الامر بین المحذورین.

- نکته: بحث در هریک از این سه موضوع، شک در تکلیف است، منتهی:

- شک در شبهۀ وجوبیّه و شبهۀ تحریمیه، جنسی است، لکن شک در دوران امر بین المحذورین نوعی است.

*جناب شیخ چه تفاوتی بین شک در تکلیف مثل دوران الامر بین المحذورین با شک در مکلّف به

وجود دارد؟

1 - در شک در مکلّف به، هم جنس یعنی التزام و تعهّد معلوم است، هم نوع، فی المثل

- در رابطۀ با ظهر و جمعه، می دانم که هم یکی الزامی بر عهدۀ من است، هم نوع این الزام وجوب است و باید آن را انجام بدهم.

- لکن متعلّق این نوع را نمی دانم یعنی نمی دانم که این وجوب به ظهر تعلّق می گیرد یا به جمعه؟

- پس: اوّلین شاخصۀ شکّ در مکلّف به اینستکه: هم جنس را بدانیم، هم نوع را و لکن به متعلّق نوع و یا به تعبیر دیگر تکلیف علم نداشته باشیم.

* و امّا در رابطۀ با شک در تکلیف باید گفت که مسأله بر دو قسم است:

- در رابطۀ با شبهات تحریمیه؛ من علم به جنس ندارم یعنی که فی المثل نمی دانم که شرب تتن حرام است یا نه؟

- در رابطۀ با شبهات وجوبیّه، من علم به نوع ندارم، فی المثل در دفن میّت کافر علم به جنس یعنی الزام و تعهدی که بر عهدۀ من است دارم لکن نمی دانم که این تکلیف فعلی است یا ترکی؟

* پس در یک قسم از شک در تکلیف، اصل جنس یعنی الزام را نمی دانم، در قسم دیگرش جنس را می دانم لکن نوع را نمی دانم.

* امّا در شک در مکلّف به، هم جنس را می دانم، هم نوع را و لکن متعلّق نوع را نمی دانم.

2 - شکّ در مکلّف به آنی است که متعلّق دوتا باشد فی المثل در روز جمعه من ندانم که ظهر واجب است یا جمعه؟ و یا فی المثل در انائین مشتبهین ندانم که این اناء خمر است یا آن اناء؟

- بنابراین: اینکه شما ندانید که دفن میّت کافر بر شما واجب است یا حرام؟

شک در مکلّف به نیست، چون متعلّق آن یعنی میّت کافر یکی است.

3 - شک در مکلّف به آنی است که هم موافقت قطعیّۀ آن ممکن باشد و هم مخالفت قطعیّۀ آن. فی