متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 405

که ادّعای اجماع کرده اند حدس زده اند و حال آنکه خبر واحد حسّی است، فی المثل:

- وقتی زراره می گوید: امام علیه السّلام فرمودند که: کذا و کذا... معنایش اینستکه: سمعت عن الصادق علیه السّلام که کذا و کذا....

- الحاصل: از آنجا که اجماعات غالبا حدسی هستند از مصادیق خبر نیستند.

- پس: اختلاف در اینکه آیا اجماع حجّت است یا نه؟ یک اختلاف صغروی است.

- مشهور معتقدند که اجماع از مصادیق خبر است و با خبر فرقی ندارد، یعنی:

- راوی می گوید: قال الصادق علیه السّلام... مدّعی اجماع می گوید: قال بقیّه اللّه.

*انّما الکلام در چیست؟

- در بحثی است که ما روی قول مشهور داریم و آن اینستکه:

- اعمال ترجیح در خبرین متعارضین را همه قبول دارند، لکن اعمال ترجیح در اجماعین متعارضین اختلافی است، یعنی برخلاف ما مشهور این اعمال ترجیح در تعارض اجماعین را نیز قبول دارند. یعنی:

- بنابر قول مشهور که اجماع منقول به خبر واحد را یکی از افراد خبرمی دانند، تمام حکمهایی که برای خبر وجود دارد برای اجماع نیز وجود دارد.

- سیّد مجاهد هم ادعای اجماع کرده بر اینکه تعارض در غیر خبر از طریق تنقیح مناط ملحق می شود به خبر.

حال: اگر ما این ادعای اجماع سید مجاهد را بر این مسأله قبول کرده و کلّ ادلّۀ ظنیّه را با تنقیح مناط ملحق کنیم به خبرین، یا که روی قول مشهور با تنقیح مناط محدود اجماع منقول را از افراد خبر بحساب آورده و آن را ملحق به خبرین متعارضین بکنیم فهو المطلوب.

- امّا در این مطلب نیز اشکال وجود دارد چرا که ما نه آن تنقیح مناط وسیع را قبول داریم و نه این تنقیح مناطی که می گوید اجماعین هم مثل خبرین است.

*جناب شیخ اگر از سید مجاهد بپرسیم به فرض که ما همۀ متعارضین را ملحق کنیم به خبرین چه

ثمره ای بر این مطلب مترتّب می شود؟ چه پاسخ می دهد؟

- باید بگوید که هیچ ثمره ای بر آن مترتب نیست. چرا؟

- زیرا: ترجیح در جائی است که متعارضین پس از تعارض باقی بمانند و الاّ اگر تساقط کنند چه چیزی را باید ترجیح داد؟

- در ما نحن فیه یعنی ادلّۀ ظنیه مطلب از همین قرار است، چرا که ادلۀ ظنیه عند التعارض یا هردو و یا یکی از آن دو سقوط می کنند.

*قبل از توضیح و تبیین مطلب اخیر بفرمائید ظنّ بر چند نوع است؟