متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 45

متن و منها: ظهور اللفظ فی المعنی الحقیقی مع ظهوره مع القرینه فی المعنی المجازی؛ و عبّروا عنه بتقدیم الحقیقه علی المجاز، و رجّحوها علیه.

فإن أرادوا أنّه إذا دار الامر بین طرح الوضع اللفظیّ بإراده المعنی المجازی و بین طرح مقتضی القرینه فی الظهور المجازی بإراده المعنی الحقیقی، فلا أعرف له وجها؛ لأنّ ظهور اللفظ فی المعنی المجازی إنّ کان مستندا إلی قرینه لفظیّه فظهوره مستند إلی الوضع، و ان استند إلی حال أو قرینه منفصله قطعیّه فلا یقصر عن الوضع، و إن کان ظنّا معتبرا فینبغی تقدیمه علی الظّهور اللفظیّ المعارض، کما یقدّم علی ظهور اللفظ المقرون به، إلاّ أن یفرض ظهوره ضعیفا یقوی علیه، ظهور الدلیل المعارض، فیدور الأمر بین ظاهرین أحدهما أقوی من الآخر.

و إن أرادوا به معنی آخر فلا بدّ من التّأمّل فیه.

هذا بعض الکلام فی تعارض النّوعین المختلفین من الظّهور.

ترجمه - و از جملۀ مرجّحات نوعیّۀ اظهر بر ظاهر: تعارض ظهور یک لفظ (مثل: رأیت اسدا) در معنای حقیقی (حیوان مفترس) است، با ظهور همان لفظ به همراه قرینۀ (یرمی) در معنای مجازی (رجل شجاع)، در حالیکه بعض از اصحاب (یعنی سید مرتضی) از این مطلب تعبیر کرده اند به مقدّم بودن حقیقت بر مجاز (به این دلیل که ظهور لفظ اسد بر معنایش بالوضع است، لکن ظهور یرمی در معنایش بالقرینه است) و لذا ترجیح داده اند معنای حقیقی را بر معنای مجازی (یعنی رأیت اسدا یرمی همان معنایی را می دهد که رأیت اسدا می دهد و لکن چون بالوضع است مقدّم می شود).

بالوضع بودن معنای یرمی برای تیراندازی:

- شیخنا در پاسخ می فرماید:

- اگر مراد مشهور اینستکه: امر دائر است بین طرح و کنار گذاشتن موضوع له (یعنی معنای حقیقی) لفظ اسد (که حیوان مفترس باشد) به سبب ارادۀ معنای مجازی، و بین طرح و کنار گذاشتن مقتضای قرینه (یعنی یرمی که تیراندازی باشد) در ظهور مجازی (یعنی رجل شجاع) با ارادۀ معنای حقیقی از آن.

- پس: ما برای این ترجیح حقیقت بر مجاز وجهی نمی شناسیم. چرا؟

- زیرا ظهور (لفظ اسد) در آن معنای مجازی (رجل شجاع):

1 - اگر مستند به قرینۀ لفظیۀ متّصله (یرمی) باشد، خوب ظهور آن معنای مجازی نیز مستند به وضع است.

2 - و اگر مستند به قرینۀ حالیّه، یا قرینۀ منفصلۀ قطعیّۀ لفظیّه باشد، باز (گرچه بالوضع نیست، لکن)