متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 51

11 - در دوران امر بین اشتراک لفظی و نقل کدام مقدّم است؟

12 - در دوران امر بین تخصیص و اضمار کدام مقدّم است؟

13 - در دوران بین تخصیص و اشتراک لفظی کدام مقدّم است؟

14 - در دوران بین تخصیص و نقل کدام مقدّم است؟

15 - در دوران بین اضمار و مجاز، اضمار و نقل و... کدام مقدّم است؟

نکته: مقام اوّل از بحث پیرامون مرجّحات نوعیّۀ اظهر بر ظاهر بود.

*مراد از و امّا الصّنفان المختلفان من نوع واحد... الخ چیست؟

اینستکه: بحث در مقام دوّم در بیان مرجّحات صنفیّۀ اظهر بر ظاهر است چرا که در اصناف یک نوع خاصّی جاری می شود و نه در دو نوع مختلف.

- البته، مرجّحات صنفیّه نیز فراوان اند و در کتب مفصله آمده اند و لکن در اینجا فقط به چند مورد اشاره می شود:

1 - یک وقت فلان لفظ مثلا اسد، یقینا در معنای حقیقی خود بکار نرفته است، بلکه در یک معنای مجازی به کار رفته است، منتهی این لفظ دو معنای مجازی دارد که یکی از آن دو معنا، مجاز راجح و شایع بوده و استعمال لفظ در آن کثیر است و آن معنای دیگر مجاز غیرشایع است که گاهی و به ندرت کلام در آن بکار می رود، فی المثل:

- معنای مجازی شایع کلمۀ اسد، رجل شجاع است و در همه جا از رجل شجاع به اسد تعبیر می شود.

- و امّا معنای مجازی غیرشایع آن رجل ابخر است، یعنی کسی که دهانش بدبوست.

- البته، هردو نفر در جهت خاصّی با اسد مشابهت دارند و لکن اسد در رجل شجاع اظهر است از رجل ابخر و یقدّم الاظهر علی الظاهر.

- ضمنا این یک مرجّح صنفی است، یعنی که صنفی از نوع مجاز را بر صنف دیگر آن ترجیح داده اند.

2 - یک وقت هم فلان لفظ مثلا صیغۀ افعل، یقینا در موضوع له خود استعمال نشده است، بلکه در یک معنای مجازی بکار رفته است، منتهی باز این لفظ دارای دو صنف معنای مجازی است.

- یکی از این دو معنا مجاز قریب است، یعنی که به معنای حقیقی آن نزدیکتر است.

- و معنای دیگر مجاز بعید است، یعنی که در اباحه بکار رفته است.

- فی المثل: صیغۀ افعل یقینا در وجوب استعمال نشده است و لکن ما نمی دانیم که آیا در ندب که مجاز قریب است بکار رفته و یا در اباحه که مجاز بعید است؟

- برخی گفته اند: اذا تعذّرت الحقیقه، فاقرب المجازات اولی باراده من الکلام.

- برخی گفته اند: هیچ مجازی بر مجاز دیگر رجحان ندارد و لذا کلام در اینجا مجمل می شود و لکن