متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 53

تلخیص المطالب:

اشاره

* جناب شیخ در ابتدای این مقام یعنی مقام چهارم از کتاب تعادل و تراجیح فرمودید که مرجّحات بر دو قسم اند: 1 - مرجّحات داخلیه 2 - مرجّحات خارجیّه

- مرجّحات داخلیّه خود بر سه قسم شد:

1 - مرجّحات صدوری 2 - مرجّحات جهت صدوری 3 - مرجّحات مضمونی

- اگر روایتی مزیّن به ویژگی هایی مثل اعدلیّت، افقهیّت و اوثقیّت باشد، ترجیح صدوری دارد بر روایت دیگر.

- اگر روایتی مخالف عامّه باشد ترجیح جهت صدوری دارد بر روایتی که موافق عامّه است.

- اگر روایتی اشهر باشد، ترجیح مضمونی دارد نسبت به دیگری.

- این سه قسم از مرجّحات رتبه مؤخراند از مرجّحات خارجیّه یا به تعبیر دیگر مرجّحات دلالیّه.

- فی المثل:

- اگر دو روایت به دست ما برسد در حالیکه دلالت یکی از آن دو قویتر از آن دیگری باشد باید روایتی را اخذ کنیم که دلالتش قویتر است ولو به لحاظ مرجّحات داخلیّه یعنی اعدلیّت یا اشهریت، مثل آن دیگری نباشد. چرا؟

- زیرا که در نصّ و ظاهر جای اعمال ترجیح نیست.

- حال بفرمائید که بحث اصلی ما در چیست؟

- بحث اصلی ما در بیان مرجّحات دلالیه و به تعبیر دیگر خارجیّه است.

*جناب شیخ بسیار گفته آمد که اگر نص و ظاهر با یکدیگر تعارض کردند، نص رجحان دارد بر ظاهر،

و حال آنکه نصّ و ظاهر اصلا تعارضی ندارند؟

- بله، این تعبیر یک تعبیر مسامحی است، چرا که ترجیح فرع بر تعارض است درحالی که ظاهر مثل مثلا اکرم العلما توان معارضه با نصّ مثل مثلا یحرم اکرام العالم الفاسق را ندارد.

- پس: باید بدانیم که ترجیح دلالی در ظاهر و اظهر است، فی المثل:

- یک دلیل می گوید: اغتسل یوم الجمعه، که ظهور اوّلیّه اش در وجوب غسل جمعه است یعنی که یجب غسل الجمعه.

- دلیل دیگر می گوید: ینبغی غسل الجمعه، که ظهورش در استحباب است.

- این دو روایت باهم تعارض می کنند، بدینصورت که:

- اغتسل می گوید به ظاهر من عمل کرده بگو غسل جمعه واجب است، (چنانکه شیخ صدوق می گوید).