متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 55

- و یا بالعکس، عبد می داند که مولایش با شعراء خیلی بد است و لذا اگر به یک شاعر عالم برخورد کند، او را تحت عموم لا تکرم الشعراء قرار می دهد.

2 - گاهی مربوط به نوع دلالت مواردی است که باهم تعارض می کنند و ما برای سه مورد از موارد این اظهریت نوعیّه مثال می زنیم:

* مورد اوّل در جایی است که یکی از دو دلیل متعارض ظهور در عموم و دلیل دیگر جملۀ شرطیّه ای است که ظهور در مفهوم دارد. فی المثل:

- یک دلیل می گوید: خلق اللّه الماء طهورا لا ینجّسه شیء، که ظهور در عموم دارد، بدین معنا که آب پاک است و با ملاقات نجس، نجس نمی شود ولو کرّ نباشد.

- دلیل دیگر می گوید: اذا کان الماء قدر کرّ لا ینجّسه شیء.

- مفهوم این دلیل هم اینستکه: اگر آبی کر نباشد با ملاقات نجس، نجس می شود.

- خوب منطوق دلیل اوّل مغایر با مفهوم دلیل دوّم است، لکن دلالت مفهوم دلیل دوّم اقوی از دلالت منطوق دلیل اوّل است. چرا که:

- روایت اوّل ظهور دارد در اینکه اگر آب کر هم نبود در اثر ملاقات با نجس، نجس نمی شود.

- روایت دوّم نص است در اینکه اگر آب کرّ نبود با ملاقات نجس، نجس می شود.

- در اینجا که دو نوع از دلالت باهم در تعارض قرار گرفته اند، یا به تعبیر دیگر تعارض، تعارض نوعیه بین دو دلیل است، باید که نصّ را اخذ کرده، ظاهر را حمل بر آن نصّ کنیم.

*مگر قرار نشد که در متعارضین دیگر صحبتی از نصّ و ظاهر نشود و به دنبال اظهر و ظاهر برویم؟

- بله، بنابراین: روایتی را که مفهومش اینستکه: اگر آب به قدر کرّ نباشد با ملاقات نجس، نجس می شود، اظهر و آن روایت دیگر را ظاهر بحساب آورد، و در نتیجه اظهر را بر ظاهر مقدّم می داریم.

*چه تفاوتی بین تعارض دو دلیل که در بالا ذکر شد با تعارض بین دو احتمال که ذیلا مورد بحث

واقع می شود وجود دارد؟

- در تعارض بین الدلیلین، تعارض بین دو چیز است، لکن در تعارض بین الاحتمالین، یک چیز وجود دارد لکن امرش بین دو احتمال است.

*قبل از ورود به مطلب بعد جهت یادآوری بفرمائید چه تفاوتی بین نسخ و تخصیص وجود دارد؟

1 - تخصیص، محدود کردن افراد است، چنانکه لا تکرم العالم الفاسق دایرۀ افراد اکرم العلماء را به علمای عدول محدود می کند.

- نسخ، محدود کردن ازمان است، مثل: اکرم العلما حتّی یوم الجمعه.

2 - شرط تخصیص اینستکه: قبل از حضور وقت عمل به عام بیاید، فی المثل: