متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 69

جلوی اقتضای آن گرفته می شود و از اطلاق می افتد.

الحاصل: اقتضای اطلاق در مطلق یعنی عالما وجود ندارد مگر اینکه بیان برای آن نباشد.

لکن عام یعنی لا تکرم الفسّاق، اقتضای عموم در وجودش دارد، مگر مانعی این اقتضا را از او بگیرد.

- انما الکلام در اینستکه: ما نمی دانیم که آیا این اکرم عالما می تواند مانع از اقتضای لا تکرم الفسّاق در عموم شود یا نه؟

- اصل: عدم مانعیّت است.

- الحاصل: مقتضی یا اقتضای عموم در لا تکرم الفسّاق بالوجدان موجود است، مانع هم بالاصل مفقود است.

- پس ثبت که عموم لا تکرم الفسّاق به جای خودش محفوظ است، و لذا می شود مقیّد اکرم عالما، که در اینصورت عالما دیگر دلالت بر اطلاق ندارد.

*با توجه به مقدّمات فوق دلیل مرحوم آخوند بر اینکه در تعارض مطلق با عام باید اطلاق مطلق را

تحفظ کرده و عام را تقیید نمود چیست؟

1 - یکی اینستکه: اگر عام را تخصیص بزنیم معنای حقیقی اش را از دست داده می شود مجاز و حال آنکه اگر مطلق را قید زده بگوئیم: مراد از عالما، عالم غیرفاسق است، مجاز نمی شود بلکه به حقیقت خودش باقی می ماند.

پس: عموم عام را تحفّظ کرده و مطلق را قید می زنیم تا هردو به حقیقت خودشان باقی بمانند.

- نتیجه این می شود که آن عالم فاسق در مادّۀ اجتماع می شود، واجب الاکرام، چرا؟

- زیرا مطلق، اقتضای اطلاق دارد.

2 - دیگر اینکه: مطلق، تعمیم و توسعه اش را از مقدّمات حکمت استفاده می کند و لذا هرچه به آن قید زده شود، مجاز نمی شود، برخلاف عام که توسعه و تعمیم در آن بالوضع است، و لذا در صورتی که تخصیص بخورد، موضوع له آن که تعمیم باشد از بین می رود.

- به عبارت دیگر: اقتضای مطلق، اطلاق را، تعلیقی است، و لکن اقتضای عام، عموم را تنجیزی است، یعنی:

1 - لا تکرم الفسّاق منّجزا به شما می گوید: اکرم فساق حرام است ولو عالم باشد.

2 - لکن اکرم عالما اگر بخواهد چنین کسی را واجب الاکرام کند، مقیّد به این است که برای آن بیان نباشد. چرا؟

- زیرا که عدم البیان جزء موضوع و یا جزء ذاتی مطلق است، که با آمدن لا تکرم الفسّاق، این عدم البیان از بین رفته و دارای بیان می شود و لذا موضوعش که اطلاق و تعمیم باشد از بین می رود.