متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 70

*جناب شیخ سوّمین مورد از موارد تعارض اظهر و ظاهر در کجاست؟

- در جمع عام با یکی دیگر از ظواهر غیر از مطلق است، فی المثل:

* یک دلیل می گوید: اکرم العلماء، که اکرم فعل امر است و ظهور در وجوب دارد و العلماء هم که جمع محلاّی به ال است و افادۀ عموم می کند، یعنی که تمام علماء واجب الاکرام اند چه زید عالم و چه غیرزید و....

* دلیل دیگر می گوید: ینبغی اکرام زید العالم، که ینبغی ظهور در استحباب دارد، یعنی که اکرام زید عالم مستحبّ است.

- در اینجا: باید که در عموم عام یعنی اکرم العلماء تصرّف کرده آن را تخصیص زده و ینبغی را به حال خودش باقی گذاشته، بگوئیم: اکرام علماء به غیر از زید واجب است، و اکرام زید عالم مستحب است.

چرا؟

- زیرا: التخصیص اولی من المجاز.

- به عبارت دیگر: در اینجا نیز عام را تخصیص بزن گرچه یک مجازمّایی پیش می آید، لکن جلوی مجاز در کلمه گرفته می شود، یعنی که تجوّز در معنای کلمۀ ینبغی پیش نمی آید، بلکه معنای ینبغی که ظهور در استحباب باشد، به حال خود باقی است.

*جناب شیخ آیا تخصیص عام در اینجا با سخن شما در مورد قبل که فرمودید عام را تخصیص

نزنید، تنافی ندارد؟

- خیر، چونکه آن در موردی بود که عام با مطلق جمع می شد، و حال آنکه در اینجا برای فرار از تجوّز در معنای ینبغی است.

* جناب شیخ در درس قبل گفته آمد که اگر عام با مطلق اجتماع نمود، عموم عام را تحفظ کرده و آن دیگری را تخصیص نزن، در ما نحن فیه می فرمائید اگر عام با غیر مطلق اجتماع نمود، عام را تخصیص بزن و معنای اصلی آن دیگری یعنی ینبغی... را تحفظ کن.

- حال اگر کسی بگوید: اگر عام با غیر مطلق جمع شود، بله، در بعضی از ظواهر حکمش تحفّظ عموم عام است.

- لکن در بعضی از ظواهر که ذیلا مثالش خواهد آمد، حکمش مثل مورد قبل است که عام با مطلق جمع شده بود، یعنی که نباید عموم عام را تحفظ کرده مرتکب تجوز شویم. فی المثل:

- یک دلیل می گوید: ینبغی اکرام العلماء که ظهورش در اینستکه: همۀ علماء مستحبّ الاکرام اند.

- دلیل دیگر می گوید: اکرم العدول، که اکرم ظهور در وجوب دارد، عدول هم که ظهور در عموم دارد، یعنی که هر عادلی اکرامش واجب است چه عالم باشد و چه غیرعالم.