متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 71

به عبارت دیگر:

- دلیل اوّل می گوید: علماء ولو عدول هم باشند، اکرامشان مستحب است.

- دلیل دوّم می گوید: عدول اکرامشان واجب است، چه عالم، چه غیرعالم.

- وظیفه چیست؟

- در اینجا نیز عین مورد قبل عموم عام یعنی اکرم العلماء را تحفّظ کرده بگو همه علماء مستحب الاکرام اند و اکرام در اکرم العدول را حمل بر استحباب کن، یعنی که عالم عادل اکرامش مستحب است، تا که با دلیل اوّل جمع شود.

- الحاصل: در اینجا نیز ما عموم عام را حفظ کرده، آن را تخصیص نمی زنیم بلکه مرتکب تجوّز می شویم، چرا که اکرم را که ظهور در وجوب دارد، حمل بر استحباب می نمائیم.

*جناب شیخ بفرمائید که تفاوت این مورد با مورد قبل در چیست؟

- در اینستکه: در مورد قبل او می خواست که ینبغی را وجوبی معنا کند و حال آنکه ما ینبغی وجوبی نداریم.

- لکن در این مورد ما مرتکب مجاز مشهور شدیم یعنی افعل را که ظهور در وجوب دارد حمل بر استحباب نمودیم که حملی بسیار شایع است.

*جناب شیخ جهت یادآوری بفرمائید چه جملاتی دارای مفهوم اند و مفهوم آنها معتبر است؟

- پنج نوع از جملات دارای مفهوم اند که مفهوم بعضی به نظر مشهور معتبر است و به نظر برخی غیرمعتبر است.

- به عبارت دیگر: دو مورد از این پنج مورد مفهومشان حجّت نیست: یکی مفهوم لقب است، دیگری مفهوم عدد. چرا که:

1 - اگر مفهوم لقب حجّت باشد، لازمی خواهد داشت که باطل است. به عبارت دیگر: اگر مفهوم لقب حجّت باشد، به محض اینکه بگوئید: «عیسی رسول اللّه»، می شوید کافر. چرا؟ زیرا رسول اللّه لقب است، حال اگر لقب مفهوم داشته باشد، وقتی گفته می شود عیسی رسول اللّه است، مفهومش اینستکه: پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله، رسول اللّه نیست، و این کفر است.

2 - و اگر مفهوم عدد حجّت باشد، لازمه اش انحصار در برخی صفات است و حال آنکه چنین انحصاری وجود ندارد، فی المثل:

- روایت می گوید: علائم المؤمن خمس: التّختّم بالیمین، و تعفیر الجبین، و زیاره الاربعین، و صلاه احدی و خمسین، و جهر ببسم اللّه الرحمن الرحیم.

- حال اگر مفهوم عدد حجّت می بود، علائم ایمان منحصر می شد به همین پنج صفت، و حال آنکه