متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 78

- خیر، این مثال را از سر ناچاری آورده اند، چرا که این جمله فاقد دو ظهور است و لذا بحث های پیرامون آن نادرست است.

- بله، مورد این نزاع که آیا ظهور حقیقی لفظ را باید گرفت یا ظهور مجازی آن را؟

در جایی است که کلام محفوف باشد به چیزی که صلاحیّت برای قرینیّت داشته باشد و حال آنکه یرمی مقطوع القرینه است و هرجا که بیاید حتما معنای مجازی کلام مطرح است.

- بنابراین: اینکه مشهور آمده اند و ظهور حقیقی را بر معنای مجازی مقدّم کرده اند، مربوط به یک مثال دیگری مثل: رأیت اسدا فی الحمام است. چرا؟

- زیرا احدی پیدا نمی شود که بگوید: معنای اسد با معنای اسدا یرمی یکی است بلکه هرکسی اسد را با توجه به یرمی حمل بر معنای مجازی یعنی رجل شجاع می کند.

- الحاصل: وقتی کسی می گوید: شیری در حمام دیدم، ممکن است مرادش یک رجل شجاع باشد چنانکه ممکن است که یک شیر واقعی باشد.

- پس: فی الحمام این صلاحیّت را دارد که اسد را رجل شجاع و یا حیوان مفترس کند.

- در اینجاست که برخی گفته اند: باید این رأیت اسدا فی الحمام را حمل بر معنای حقیقی آن یعنی حیوان مفترس نمود و حال آنکه در اسدا یرمی کسی چنین احتمالی را نمی دهد.

*جناب شیخ بحث بعدی در رابطۀ با چه امری است؟

در رابطۀ با تعارض دو صنف از یک نوع واحد است و تنظیر آن اینستکه:

- در یک روایت داریم که: اشرب الماء فی اللیل قاعدا، یعنی واجب است که به هنگام شب نشسته آب بخورید.

- امّا قرینۀ منفصله ای هم در دست داریم مبنی بر اینکه خوردن آب در شب بصورت نشسته واجب نیست.

- در اینجا اشرب از معنای حقیقی خودش که ظهور در وجوب باشد منصرف می شود به معنای مجازی استحباب و نه اباحه.

و امّا در تمثیل مطلب باید گفت:

- یک روایت می گوید: اکرم العلماء لعلمهم، که العلماء جمع محلای به ال است و افادۀ عموم می کند و لذا عموم آن می گوید: علماء را اکرام کن ولو فاسق باشند.

- روایت دیگر می گوید: لا تکرم الفسّاق، که باز جمع است و افادۀ عموم دارد و لذا عمومش می گوید:

فساق را اکرام نکن ولو عالم باشند.

- نسبت بین این دو دلیل عموم و خصوص من وجه است، و لذا دو مادّۀ افتراق دارند و یک مادّۀ