متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 79

اجتماع. و لذا:

1 - در عالم غیرفاسق، نزاع وجود ندارد.

2 - در فاسق غیرعالم هم، نزاع وجود ندارد.

- لکن در مادّۀ اجتماع که عالم فاسق باشد نزاع وجود دارد. چرا؟ زیرا:

- چون عالم است، عموم اکرم العلماء می گوید اکرامش واجب است ولو فاسق باشد.

- چون فاسق است، عموم لا تکرم الفسّاق می گوید اکرامش حرام است ولو عالم باشد.

پس: دو صنف از یک نوع واحد باهم تعارض کرده اند.

- به عبارت دیگر: هردو عام از یک نوع اند، لکن یکی از دو عام معلل است و آن دیگری غیرمعلل و لذا می شوند دو صنف.

- در اینجا باید:

1 - عموم عام یعنی اکرم العلماء را تحفظ کرده بگوئیم اکرام علماء واجب است ولو فاسق باشند. چرا؟

- زیرا اکرم العلماء کلام و یا عام ضابطه دار است چرا که در آن ذکر علّت شده است.

2 - اینکه لا تکرم الفسّاق را تخصیص زده بگوئیم مراد فساق غیرعالم است.

پس: در اینجا دو عام داریم که به لحاظ عام بودن یک نوع اند، لکن به جهت ضابطه دار بودن یا نبودن، دو صنف اند، که صنف ضابطه دار بر آن دیگری مقدّم می شود.