متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 80

متن [بیان انقلاب النسبه]

بقی فی المقام شیء:

و هو أنّ ما ذکرنا من حکم التعارض - من أنّ النّصّ یحکّم علی الظّاهر، و الأظهر علی الظاهر - لا إشکال فی تحصیله فی المتعارضین، و أمّا إذا کان التّعارض بین أزید من دلیلین، فقد یصعب تحصیل ذلک؛

إذ قد یختلف حال التّعارض بین اثنین منها بملاحظه أحدهما مع الثالث.

مثلا: قد یکون النّسبه بین الاثنین العموم و الخصوص من وجه، و ینقلب بعد تلک الملاحظه الی العموم المطلق أو بالعکس أو الی التباین. و قد وقع التوهّم فی بعض المقامات، فنقول توضیحا لذلک:

إنّ النّسبه بین المتعارضات المذکوره:

إن کانت نسبه واحده فحکمها حکم المتعارضین:

فإن کانت النّسبه العموم من وجه وجب الرجوع إلی المرجّحات، مثل قوله: «یجب إکرام العلماء» و «یحرم إکرام الفسّاق» و «یستحبّ إکرام الشّعراء» فیتعارض الکلّ فی مادّه الاجتماع.

و إن کانت النّسبه عموما مطلقا، فإن لم یلزم محذور من تخصیص العامّ بهما خصّص بهما، مثل المثال الآتی. و إن لزم محذور، مثل قوله:

«یجب إکرام العلماء» و «یحرم إکرام فسّاق العلماء» و «یکره إکرام عدول العلماء» فإنّ اللازم من تخصیص العامّ بهما بقاؤه بلا مورد، فحکم ذلک کالمتباینین، لأنّ مجموع الخاصّین مباین للعامّ.

ترجمه

بیان انقلاب نسبت

- در این مقام مطلب لطیفی باقی مانده است و آن عبارتست از اینکه:

- آنچه ما در رابطۀ با حکم تعارض گفتیم این بود که نص حکومت می کند بر ظاهر، و اشکالی هم در تحصیل این حکومت (و اینکه کدام نص است و کدام ظاهر و یا کدام اظهر است و کدام ظاهر) در متعارضین وجود ندارد.

تعارض بین بیشتر از دو دلیل:

اشاره

- و امّا اگر تعارض بین بیشتر از دو دلیل (مثلا سه و یا چهار دلیل باشد)، گاهی تحصیل حکومت (و اینکه کدام نص است و کدام ظاهر و...) مشکل می شود. چرا؟

- بخاطر اینکه گاهی حال و نسبت تعارض میان دو دلیل از این سه دلیل به سبب ملاحظه (و یا