متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 82

می کنند و لذا به ذکر معیارها پرداخته و گفتیم که:

- اگر احدهما نص و دیگری ظاهر باشد، نص بر ظاهر مقدّم است.

- و اگر احدهما اظهر و دیگری ظاهر باشد، باز اظهر مقدّم است و میزان در اظهریّت برحسب نوع و یا صنف چه می باشد را بیان کردیم و لذا مشکلی در رابطۀ با تشخیص نصّ و ظاهر و اظهر و ظاهر تعیین نسبت بینهما که عموم و خصوص مطلق است یا من وجه و یا تباین کلی نداریم. چرا؟

- چون دو دلیل متعارض دارای نسبت ثابتی هستند و انقلابی هم در نسبت پیش نمی آید تا که ایجاد محذور کند.

*مراد از و امّا اذا کان التّعارض بین ازید من الدلیلین... الخ چیست؟

- اینستکه: امّا تعارض منحصر به دلیلین نیست بلکه این حداقل کار است و لذا گاهی سه دلیل و گاهی هم بیشتر از سه دلیل با یکدیگر تعارض می کنند.

- در اینگونه موارد است که تشخیص اظهر از ظاهر و تعیین نسبت ها کار دشواری است. چرا که:

- ای چه بسا وقتی دو دلیل از آن سه دلیل را پیدا کرده و باهم نسبت سنجی می کنیم، نسبت میان آن دو از نسب اربع، عموم و خصوص مطلق است.

- امّا وقتی که یکی از آن دو مثلا اعم مطلق را با دلیل سوّم معالجه می کنیم و سپس برمی گردیم به دو دلیل قبلی می بینیم که نسبت ها فرق کرد.

- ای چه بسا قبل از این مرحله نسبت آن دو عموم و خصوص من وجه بود و لکن اکنون عام و خاص مطلق شده است و یا بالعکس و گاهی هم متباین شده اند.

- بنابراین: در این رابطه باید که بحث دقیقی را دنبال کرده و معیارهای معالجه را در این باب نیز معین کنیم، که از آن تحت عنوان انقلاب نسبت یاد می کنیم.

*حصال مطلب در فنقول توضیحا لذلک:... الخ چیست؟

- اینستکه: وقتی سه و یا چند دلیل متعارض را با یکدیگر مقایسه می کنیم از دو حال خارج نیستند:

1 - یا اینستکه: هرسه با هم دارای نسبت واحده هستند.

2 - و یا اینستکه: هرکدام با دیگری نسبتی دارد متفاوت با نسبت دو دلیل دیگر.

*فعلا بحث در کدام یک از این دو قسم است؟

- فعلا بحث در رابطۀ با قسم اوّل از این دو قسم است و لذا می گوئیم آنجا که نسبت بین سه دلیل، نسبت واحده باشد دارای سه صورت است:

1 - یا نسبت هر سه دلیل باهم تباین کلّی است، یعنی که:

- اوّلی با دوّمی متباینین هستند، هکذا دوّمی با سوّمی و هکذا اوّلی با سوّمی و خلاصه همه باهم