کتابخانه بالقرآن

متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 86

صفحه 86

متن و قد توهّم بعض من عاصرناه(1) ، فلاحظ العامّ بعد تخصیصه ببعض الأفراد بإجماع و نحوه مع الخاصّ المطلق الآخر، فإذا ورد «أکرم العلماء»، و دلّ من الخارج دلیل علی عدم وجوب إکرام فسّاق العلماء، و ورد أیضا «لا تکرم النحویّین» کانت النّسبه علی هذا بینه و بین العامّ - بعد إخراج الفسّاق - عموما من وجه.

و لا أظنّ یلتزم بذلک فیما إذا کان الخاصّان دلیلین لفظیّین؛ إذ لا وجه لسبق ملاحظه العامّ مع أحدهما علی ملاحظته مع الاخر.

و إنّما یتوهّم ذلک فی العامّ المخصّص بالإجماع أو العقل؛ لزعم أنّ المخصّص المذکور یکون کالمتّصل، فکأنّ العامّ استعمل فیما عدا ذلک الفرد المخرج، و التّعارض إنّما یلاحظ بین ما استعمل فیه لفظ کلّ من الدلیلین، لا بین ما وضع له اللفظ و إن علم عدم استعماله فیه، فکأنّ المراد بالعلماء فی المثال المذکور عدولهم، و النّسبه بینه و بین النحویّین عموم من وجه.

ترجمه

آنچه برخی از معاصرین ما در این رابطه توهم کرده اند

اشاره

- برخی از معاصرین ما دچار توهّم شده، در نتیجه، عام را پس از تخصیصش با یک مخصّص مثلا با اجماع و نحو آن (مثل لا تکرم فسّاقهم) با یک خاص مطلق دیگری مورد ملاحظه قرار داده است (یعنی اوّل اکرم العلماء را با لا تکرم فسّاقهم به بهانۀ اینکه یک مخصّص لبّی است تخصیص زده و گفته این شد مثل مخصّص متّصل و لذا عام ظهور دارد در ما بقی، آن وقت نسبت آن را با یک خاص مطلق دیگر سنجیده و دیده است که نسبتشان عام و خاص من وجه است).

- پس اگر وارد شود (اکرم العلماء) و دلیلی لبّی از خارج دلالت کند بر عدم وجوب اکرام علمای فاسق و نیز وارد شود (لا تکرم النّحویین)، نسبت بین خاص اخیر و عام اوّل، پس از اخراج فساق، بنابراین (عمل متوهّم) عام من وجه است (یعنی نسبت عالم عادل با نحوی، عموم و خصوص من وجه است).

- شیخ می فرماید: گمان نمی کنم (که این متوهّم) در جایی که در دو خاص، دلیل لفظی باشند ملتزم این معنا بشود، چونکه وجهی برای مقدّم داشتن ملاحظۀ عام با احدهما الخاصّین، بر ملاحظۀ عام با خاص دیگر وجود ندارد (و باید که هردو را یکباره و دفعه واحده بر عام وارد نمود).

- البته، این معنا در عامّی توهم می شود که با اجماع و یا عقل (یعنی با دلیل لبّی) تخصیص خورده است به گمان اینکه مخصّص مذکور (لبّی) مثل مخصّص متصل است و لذا کانّ عام استعمال شده است در ما بقی (چنانکه در مخصّص متصل اینگونه است) چرا؟