متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 91

تخصیص خوردنش بوسیلۀ این دلیل (و حفظ همان ظهور قبلی اش) ملاحظه شود، پس دلیل مذکور (یعنی مخصّص لبّی) و مخصّص لفظی هر دو در مانعیّت از ظهور آن در عموم مساوی اند، در نتیجه رفع ید می شود از موضوع له اکرم العلماء با هردو مخصّص (چه لبّی و چه لفظی).

- و اگر این عام ملاحظه شود نسبت به آنچه که پس از تخصیص بوسیلۀ آن دلیل مراد است (یعنی ظهور اکرم العلماء در ما بقی)، پس ظهوری برای اکرم العلماء در ارادۀ عموم به استثنای آنچه که به وسیلۀ آن دلیل لبّی وجود ندارد مگر پس از اثبات اینکه آن تمام الباقی است و این هنوز معلوم نیست (که آیا تمام المراد همان ما بقی است یا نه؟) مگر پس از نفی مخصّص دیگری ولو با اجرای اصالت عدم آن و الاّ (اگر نه یقین داشته باشی به عدم مخصّص و نه بتوانی فعلا اصاله العدم جاری بکنی) این عام مجمل و مردّد می شود بین اینکه (ما بقی) تمام المراد است و یا (اینکه باز هم تخصیص دارد و این) بعض المراد است. چرا؟ زیرا: دلیل مذکور (یعنی مخصّص لبّی) قرینۀ صارفۀ از عموم است (که می توان لفظ را از موضوع له اش بیرون بیاورد و دچار اجمال بکند) و نه قرینۀ معیّنه (که لفظ را از معنای حقیقی اش بیرون می آورد و معنای ثانوی یعنی ما بقی را تعیین می کند).

- و امّا با وجود یک مخصّص لفظی (دیگر به نام لا تکرم النّحاه)، اصالت عدم یک مخصّص دیگر در این مقام جاری نیست و لذا ظهور (ثانوی) برای عام در تمام الباقی وجود ندارد تا اینکه نسبت بین این ظهور ثانوی و بین آن مخصّص لفظی، عامین من وجه باشد.

- به عبارت واضحتر (اگر مجمل باشد): تعارض (العلماء) پس از اخراج فسّاقشان با نحویّین:

1 - اگر قبل از علاج دلیل نحوی ها و رفع مانعیّت آن باشد، پس ظهوری برای اکرم العلماء وجود ندارد تا که نسبت بین دو ظاهر مورد لحاظ (و سنجش) واقع شود، چونکه ظهور عام متوقّف است بر علاج آن و رفع و برداشتن تخصیصش بوسیلۀ لا تکرم النحویین.

2 - و اگر پس از معالجۀ آن و دفع این تخصیص باشد، پس دافعی برای آن نیست (یعنی که دافعی ندارد و چاره اش تنها تخصیص است) بلکه این مخصّص دوّم مثل همان دلیل خارجی مذکور (مخصّص لبّی) دافع و جلوگیر از مقتضای وضع عموم است (پس چاره ای نیست جز اینکه آن عام را با این دو دلیل بسنجید و آنها را مخصّص عام قرار دهید).

تشریح المسائل

*مراد شیخ از و یندفع:... الخ چیست؟

- دفع توهّم مذکور است و لذا می فرماید: مخصّص لبّی را با مخصّص لفظی قیاس نکنید.

- توضیح ذلک اینکه:

1 - تنافی در متعارضین، همیشه بین دو ظهور است، چرا که بین دو نصّ قطعی تنافی وجود ندارد و یا