متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 93

متن نعم، لو کان المخصّص متصلا بالعامّ من قبیل: الصفه، و الشرط، و بدل البعض - کما فی: «أکرم العلماء العدول»، أو «إن کانوا عدولا».

أو «عدولهم» - صحّت ملاحظه النّسبه بین هذا التّرکیب الظاهر فی تمام الباقی و بین المخصّص اللفظیّ المذکور و إن قلنا بکون العامّ المخصّص بالمتصل مجازا، إلاّ أنّه یصیر حینئذ من قبیل «أسد یرمی»، فلو ورد مخصّص منفصل آخر کان مانعا لهذا الظهور.

و هذا بخلاف العامّ المخصّص بالمنفصل، فإنّه لا یحکم بمجرّد وجدان مخصّص منفصل بظهوره فی تمام الباقی، إلاّ بعد إحراز عدم مخصّص آخر.

فالعامّ المخصّص بالمنفصل لا ظهور له فی المراد منه، بل هو قبل احراز جمیع المخصّصات مجمل مردّد بین تمام الباقی و بعضه، و بعده یتعیّن إراده الباقی بعد جمیع ما ورد علیه من التّخصیص.

أمّا المخصّص بالمتّصل، فلمّا کان ظهوره مستندا إلی وضع الکلام الترکیبی علی القول بکونه حقیقه، أو وضع لفظ القرینه بناء علی کون لفظ العامّ مجازا، صحّ اتّصاف الکلام بالظهور، لاحتمال إراده خلاف ما وضع له التّرکیب أو لفظ القرینه.

ترجمه

ششمین صورت از صور مورد بررسی در محل نزاع با نراقی

اشاره

- بله، اگر مخصّص، متصل به عام باشد، از قبیل: صفت، شرط، بدل بعض، همانطور که (عدول) در اکرم العلماء العدول (که صفت است) و عدولا در ان کانوا عدولا (که شرط است) یا (عدولهم) در اکرم العلماء عدولهم (که بدل بعض است)، صحیح است ملاحظه و سنجشی بین این ترکیبی که ظهور در تمام الباقی دارد و بین مخصّص لفظی مذکور (یعنی لا تکرم النّحاه که مادّۀ اجتماع در آنها نحوی عادل است و نسبتشان عموم و خصوص من وجه است چونکه دلیل اوّل می گوید اکرام بکن و دلیل دوّم یعنی لا تکرم النّحاه می گوید اکرام نکن)، و لو ما قائل شویم به اینکه وقتی عام با مخصّص متصل تخصیص می خورد مجاز می شود، جز اینکه عام در اینصورت از قبیل (اسد یرمی) می شود (که دارای ظهور است) و لذا اگر (در مقابل مخصّص متّصل) یک مخصّص منفصل دیگری (مثل لا تکرم النحاه) وارد شود، مانع از این ظهور است.

- و این برخلاف عام تخصیص خوردۀ با دوتا مخصّص منفصل است، چرا که به مجرد یافتن یک مخصّص منفصل (و یک بار تخصیص زدن عالم) حکم به ظهور عام در تمام الباقی نمی شود مگر پس از احراز اینکه مخصّص دیگری وجود ندارد.