متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 15 صفحه 96

متن و الظّاهر أنّ التّخصیص بالاستثناء من قبیل المتّصل؛ لأنّ مجموع الکلام ظاهر فی تمام الباقی؛ و لذا یفید الحصر. فإذا قال: «لا تکرم العلماء إلاّ العدول»، ثمّ قال: «أکرم النحویّین» فالنّسبه عموم من وجه؛ لأنّ إخراج غیر العادل من النحویین مخالف لظاهر الکلام الأوّل.

و من هنا یصحّ أن یقال: إنّ النّسبه بین قوله: «لیس فی العاریه ضمان إلاّ الدینار و الدّرهم»، و بین ما دلّ علی «ضمان الذّهب و الفضّه» عموم من وجه - کما قوّاه غیر واحد من متأخّری المتأخّرین(1) - فیرجّح الأوّل؛ لأنّ دلالته بالعموم و دلاله الثّانی بالإطلاق، أو یرجع إلی عمومات نفی الضمان.

ترجمه

تخصیص به استثناء مطلقا از قبیل مخصّصات متصله است:

اشاره

- پس: ظاهر اینستکه: تخصیص به استثناء متصل (مثل: اکرم العلماء الاّ الفسّاق)، از قبیل وصف متصل (مثل: اکرم العلماء العدول) است. چرا؟

- زیرا که مجموع این کلام (یعنی مستثنی و مستثنی منه) نیز، ظهور در تمام الباقی (یعنی علمای عدول) دارد و کذا (مثل وصف) افادۀ حصر می کند.

- پس: اگر مولی بگوید: علماء را اکرام نکن مگر عدول را (چه نحوی باشد و چه غیرنحوی)، سپس بگوید:

نحویین را اکرام کن (چه عادل و چه غیرعادل)، بین آن دو عموم و خصوص من وجه است.

- زیرا: اخراج (و یا تخصیص) غیرعادل نحوی (که مادّۀ اجتماع آن دو است) با ظاهر کلام اوّل (یعنی لا تکرم العلماء الاّ عدولهم، که می گفت علمای عدول را اکرام کن) مخالف است.

- و از این جهت که (استثنای متصل مفید حصر است) صحیح است که گفته شود:

- نسبت بین این سخن امام علیه السّلام که می گوید: لیس فی العاریه ضمان الاّ الدینار و الدرهم (که عام مخصّص به متصل لفظی است) و بین آنچه دلالت بر این سخن امام علیه السّلام دارد که می گوید: فی العاریه ضمان الذّهب و الفضّه، عموم و خصوص من وجه است (چرا که روایت اوّل مفید حصر بوده می گوید تنها طلا و نقره سکه دار ضمان دارد و لکن روایت دوّم می گوید طلا و نقره ضمان دارند ولو سکه دار نباشند).

- چنانکه بسیاری از متأخرین، نسبت مذکور را تقویت کرده اند.

- پس (وقتی نسبت بین آن دو عموم و خصوص من وجه است)، روایت اوّل (که می گوید: حلّی مصوغه یعنی طلای زرگری شده) ضمان ندارد، ترجیح پیدا می کند. چرا؟