بررسی گسترده ی فقهی: معونه الظالمین، الولایه من قِبَل الجائر و جوائز السلطان صفحه 143

مطالبی که مرحوم شیخ در این جا فرمود درست است، ولی باید این را هم اضافه کنیم که اگر در مواردی که به ندرت ممکن است اتفاق بیفتند حفظ مال واجب باشد؛ مثلاً مال مهمّ یا هنگفتی باشد که هرچند متعلّق به خودش است ولی نمی تواند اتلاف کند و باید آن را حفظ کند، در چنین صورتی از باب تزاحم خواهد بود؛ چون حفظ مالش متوقف بر اضرار به دیگری است و اگر از لحاظ ملاک، أهم یا محتمل الاهمیه باشد مقدم می شود؛ یعنی باید اضرار به دیگری کند و مال خودش را نجات دهد و اگر هم از حیث ملاک مساوی باشند، طبق قاعده ی تزاحم مختار است.

آیا برای دفع ضرر مالی از خود یا سایر مؤمنین، ارتکاب محرمات الهیه جایز است؟

امّا این که آیا برای دفع ضرر مالی از خود یا سایر مؤمنین می تواند مرتکب محرمات الهیه شود یا نه، گرچه مرحوم شیخ این جا چیزی نمی فرمایند، امّا در عبارت قبل آن جا که روایت احتجاج را ذکر کردند فرمودند: ارتکاب محرمات الهیه برای دفع ضرر از خود یا سایر مؤمنین، از باب تقیه جایز است.

ولی ما خدمت مرحوم شیخ عرض می کنیم: شما علی القاعده جواز ارتکاب محرمات الهیه به این اطلاق را اراده نکرده اید؛ زیرا در تنبیه بعدی می فرمایید حتّی در مواردی که إکراه صادق باشد هم نمی توان برای دفع ضرر، مرتکب هر محرّمی شد. شرط جواز، آن است که امکان تفصّی وجود نداشته باشد بدون آن که گرفتار حرج یا ضرر کثیر گردد بنابراین در این جا که إکراه هم صادق نیست، به طریق اولی باید شرط عدم امکان تفصی وجود داشته باشد، در حالی که از کلام شما در این جا استفاده می شود حتّی برای دفع ضرر یسیر از مؤمنین هم می توان