بررسی گسترده ی فقهی: معونه الظالمین، الولایه من قِبَل الجائر و جوائز السلطان صفحه 181

نجات دهد و یا صبر بر مرگ خود کند و جنین را نجات دهد.

امّا اگر نتوانستیم چنین اطلاقی در وجوب حفظ نفس به دست بیاوریم، اطلاقات حرمت قتل نفس بدون مزاحم خواهد بود که اظهر این است و وظیفه ی مادر مانند وظیفه ی شخص ثالث خواهد بود در این که ینتظر حتّی یقضی. و حتّی اگر احتمال اهمیت حرمت قتل نفس هرچند جنین را بدهیم حکم همین است، گرچه بر فرض تحقق تزاحم، احتمال اهمیت مورد اشکال است، بلکه حداقل در برخی موارد، عکس آن اولی است با غمض عین از «الْمُسْلِمُونَ إِخْوَهٌ تَتَکَافَأُ دِمَاؤُهُمْ».

بعید هم نیست کسانی که متعرّض این مسأله که وظیفه ی مادر چیست نشده اند، نکته اش این باشد که فرقی بین وظیفه ی شخص ثالث و مادر در این که «ینتظر حتّی یقضی» ندیده اند.

عدم جواز اسقاط جنین حتّی قبل از ولوج روح

حرمت اسقاط جنین بعد از ولوج روح، مقتضای ادلّه ی متعددی است ولی قبل از ولوج روح(1) که با اسقاط جنین قتل نفس صدق نمی کند، باز هم دلیل بر

1- هرچند در این که چه زمانی روح ولوج می کند کلام است. مشهور قائل به اتمام چهار ماهگی شده اند، امّا شیخ مفید، محقق حلّی، مجلسی اولّ … قدس سرهم … و ... قائل به اتمام شش ماهگی شده اند. [البته برخی از اطباء و محققین اتمام سه ماهگی را هم ذکر کرده اند و در برخی روایات نیز به پنج ماهگی اشاره شده است و هم چنین برخی اقوال دیگر نیز وجود دارد] ( المقنعه (للشیخ المفید)، ص539: و أقل الحمل أربعون یوما ... و أقله لخروج الولد حیا سته أشهر و ذلک أن النطفه تبقی فی الرحم أربعین یوما ثم تصیر علقه أربعین یوما ثم تصیر مضغه أربعین یوما ثم تصیر عظما أربعین یوما ثم تکتسی لحما و تتصور و تلجها الروح فی عشرین یوما فذلک سته أشهر. ( حلّی، یحیی بن سعید، الجامع للشرائع، ص602: باب دیه الجنین: دیته خمسه اجزاء: فی النطفه، عشرون دینارا و ... فاذا تم خلقه، فمأه دینار فاذا صار فیه روح، فدیه الذکر الف دینار، و الأنثی خمس مأه ... فیکون النطفه أربعین یوما، ثم علقه أربعین، ثم مضغه أربعین، ثم عظما أربعین، ثم یکسی اللحم و یصور، و یلجه الروح فی عشرین یوما، فذلک سته أشهر. ( روضه المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، ج 10، ص420: الظاهر أن المراد بروح الغذاء الروح الحیوانی أو النباتی و علی المهملتین معناه غیر النفس الناطقه التی خلقها الله تعالی قبل خلق الأجساد بألفی عام و لهذا أطلق علیها القدیم و تقدم أنه یطلق علی من مضی علیه سته أشهر، القدیم کما قال الله تعالی (کَالْعُرْجُونِ الْقَدِیمِ). ( منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، ج 7، ص176: مسأله: و لا نعرف خلافا فی أنّ غسل الطفل کغسل البالغ ... . لنا: ما رواه الجمهور عن النبیّ … صلی الله علیه و آله و سلم …: أنّ الولد إذا بقی فی بطن أمّه أربعه أشهر نفخ اللّه فیه الروح، فحینئذ یتحقّق الموت فی طرفه فیجب تغسیله، عملا بالعمومات. ( صیمری، مفلح بن حسن، کشف الالتباس عن موجز أبی العباس، ص316: و الغسل الفاسد کلا غسل ... یجب بمسّ السقط لأربعه أشهر، لولوج الروح، و صدق الموت بعدها. ( جامع المقاصد فی شرح القواعد، ج 1، ص406: و لا فرق فی عدم الصّلاه علیه إذا ولد میّتا، بین أن تلجه الرّوح ببلوغ أربعه أشهر کما ورد انّه تنفخ فیه الرّوح بعد الأربعه أو لا. ( مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام، ج 2، ص76: و ذکر الشارح … قدس سره … أنّ المراد بمن لم تلجه الروح من نقص سنّه عن أربعه أشهر. و هو ظاهر المصنف هنا و فی النافع و صریح المعتبر، فإنه قال فیه: و لو کان للسقط أقل من أربعه أشهر لم یغسل و لم یکفن و لم یصل علیه بل یلف فی خرقه و یدفن، ذکر ذلک الشیخان، و هو مذهب العلماء خلا ابن سیرین و لا عبره فی خلافه. ( مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 21، ص22: مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ: قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا … علیه السلام … یَقُولُ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ … علیهما السلام …: إِنَّ النُّطْفَهَ تَکُونُ فِی الرَّحِمِ أَرْبَعِینَ یَوْماً ثُمَّ تَصِیرُ عَلَقَهً أَرْبَعِینَ یَوْماً ثُمَّ تَصِیرُ مُضْغَهً أَرْبَعِینَ یَوْماً فَإِذَا کَمَلَ أَرْبَعَهُ أَشْهُرٍ بَعَثَ اللَّهُ مَلَکَیْنِ خَلَّاقَیْنِ فَیَقُولَانِ یَا رَبِّ مَا تَخْلُقُ ذَکَراً أَوْ أُنْثَی فَیُؤْمَرَانِ فَیَقُولَانِ یَا رَبِّ شَقِیّاً أَوْ سَعِیداً فَیُؤْمَرَانِ فَیَقُولَانِ یَا رَبِّ مَا أَجَلُهُ وَ مَا رِزْقُهُ وَ کُلُّ شَیْ ءٍ مِنْ حَالِهِ ... . قوله … علیه السلام …: «فإذا کمل أربعه أشهر» المشهور بین الأطباء موافقا لما ظهر من التجارب أن التصویر فی الأربعین الثالثه، و نفخ الروح قد یکون فیها، و قد یکون بعدها، و ربما یحمل علی تحقق ذلک نادرا، و أما کتابه المیثاق فقیل: کنایه عن مفطوریته علی خلقه قابله للتوحید و سائر المعارف، و نسیان المیثاق کنایه عن دخوله فی عالم الأسباب المشتمل علی موانع تعقل ما فطر علیه. ( أنوار الفقاهه کتاب الطهاره (لکاشف الغطاء، حسن)، ص269: الظاهر أنّ المیت هو ما کان فیه روح ففارقته أو ما کان من شأنه ذلک و التجربه شاهده علی أنّ بلوغ أربعه أشهر موجب لولوج الروح ... . ( جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج 4، ص114: و کذا السقط إذا لم تلجه الروح بأن یکون لدون أربعه أشهر فلا یغسل و لا یکفن و لا یصلی علیه بلا خلاف أجده فی شی ء من ذلک، بل فی المعتبر «و لو کان السقط أقل من أربعه أشهر لم یغسل و لم یکفن ...». (احمدی)