بررسی گسترده ی فقهی: معونه الظالمین، الولایه من قِبَل الجائر و جوائز السلطان صفحه 253

فَقَالَ لِی: کُلْ وَ خُذْ مِنْهُ فَلَکَ الْمَهْنَأُ وَ عَلَیْهِ الْوِزْرُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ.(1)

ابو ولاد می گوید: به امام صادق … علیه السلام … عرض کردم رأی مبارک شما چیست در مورد مردی که کارگزار سلطان است و درآمدی جز از این طریق ندارد، وقتی گذرم به او می افتد و بر او وارد می شوم، ضیافتی برای من تهیه می بیند و به من احسان می کند، گاهی هم دستور می دهد برای من درهم و لباس دهند، در حالی که سینه ام از این کار تنگ می شود [و ناراحت می شوم]؟ حضرت به من فرمودند: بخور و هدیه اش را بگیر، برای تو گوارا است و وزر و وبالش بر عهده ی اوست!

این روایت از لحاظ سند تمام بوده و به روشنی بیان می کند عامل سلطان اگر درآمدی جز از عمل سلطان نداشته باشد هم می توان هدیه اش را أخذ کرد، پس معلوم می شود حتّی در اطراف شبهه ی محصوره اگر تمام اطرافش مورد ابتلاء باشد مانعی از أخذ جوائز سلطان نیست، بلکه اطلاق روایت دلالت می کند حتّی اگر علم تفصیلی به حرمت آن داشته باشد، مانعی از قبول جایزه ی سلطان نیست.

مناقشه ی شیخ … قدس سره … در استدلال به صحیحه ی ابی ولاد

مرحوم شیخ می فرماید: استدلال به این روایت بر مدعا ناتمام است؛ زیرا این که حضرت حکم به حلّیت و جواز أخذ می کنند، یا از حیث مال عامل است یا از این حیث که مال سلطان است.

اگر از حیث مال عامل باشد از آن جا که عاملِ ظلمه است و درآمد دیگری ندارد، پس هرچه دارد بعینه حرام است، لذا نمی تواند مراد امام … علیه السلام … باشد و مستدلین هم قبول دارند اگر مال را بعینه بداند حرام است، جایز نیست در آن

1- وسائل الشیعه، ج 17، کتاب التجاره، ابواب ما یکتسب به، باب51، ح1، ص213 و تهذیب الاحکام، ج6، ص338.