بررسی گسترده ی فقهی: معونه الظالمین، الولایه من قِبَل الجائر و جوائز السلطان صفحه 258

آن متعارض است می شود، هرچند این اطلاق را می توان به حکم عقل یا عقلاء و یا به حکم انصراف که منشأ آن هم حکم عقلاء است مقیّد کرد به صورتی که بعض اطراف خارج از محلّ ابتلاء بوده و در نتیجه جریان اصل در اطراف مورد ابتلاء بلا معارض است. بنابراین حکم امام … علیه السلام … در این روایت به حلّیت اخذ، طبق قاعده می شود.

مرحوم شیخ نیز می فرماید علی فرض اطلاق روایت، باید حمل شود بر صورتی که بعض اطراف از محلّ ابتلاء خارج است، همان طور که روایت «کُلُّ شَیْ ءٍ فِیهِ حَلَالٌ وَ حَرَامٌ فَهُوَ لَکَ حَلَالٌ أَبَداً حَتَّی تَعْرِفَ الْحَرَامَ مِنْهُ بِعَیْنِهِ فَتَدَعَه» هم حمل می شود بر غیر مواردی که تمام اطراف مورد ابتلاء است.

ولی خدمت مرحوم شیخ عرض می کنیم گرچه امکان تقیید اطلاق صحیحه ی ابی ولاد به صورتی که بعض الاطراف از محلّ ابتلاء خارج باشد وجود دارد، ولی این امکان در مورد بعض روایات دیگر مثل صحیحه ی ابی بصیر که در ذیل ذکر می شود وجود ندارد.

2. روایت محمد بن هشام أو غیره:

وَ عَنْهُ [مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ] عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هِشَامٍ أَوْ غَیْرِهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ … علیه السلام …: أَمُرُّ بِالْعَامِلِ فَیَصِلُنِی بِالصِّلَهِ أَقْبَلُهَا؟ قَالَ: نَعَمْ قُلْتُ: وَ أَحُجُّ مِنْهَا؟ قَالَ: نَعَمْ وَ حُجَّ مِنْهَا.(1)

محمد بن هشام یا کسی غیر او می گوید: به امام صادق … علیه السلام … عرض کردم:

1- وسائل الشیعه، ج 17، کتاب التجاره، ابواب ما یکتسب به، باب51، ح3، ص214 و تهذیب الاحکام، ج6، ص336.